بررسي رابطة مفاد احاديث طينت با اختيار انسان و عدل‌الهي

برخي احاديث، مشعر به اين معنا هستند كه سعادت يا شقاوت انسان، امري از پيش تعيين شده است و طينت او تعيين كنندة سرنوشت اوست. اين احاديث به «احاديث طينت» مشهورند. پرسش مهم بر سر راه اين احاديث، نسبت اين روايات با اختيار انسان و منافات مفاد ظاهري آنها با عدل الهي است. پاسخ به اين پرسش مستلزم بررسي سند و دلالت احاديث يادشده است. اين مقاله در مقام بررسي حمل مفاد و دلالت اين احاديث بوده و كوشيده است به اين نتايج دست يابد كه: اولا: روايات طينت ناظر به هر دو بعد جسماني و روحاني انسان هستند؛ ثانيا: طينت و فطرت رابطه‌اي با يكديگر ندارند؛ ثالثا: منافاتي بين اختيار انسان و مفاد روايات طينت وجود ندارد؛ رابعا: اين روايات منافاتي با عدل الهي ندارند؛ زيرا اگر اختلافات انسانها، به خود مخلوق برگردد، تفاوت است نه تبعيض يا خلاف عدل؛ و اگر اختلافات به خداوند برگردد، به دو نوع قابل تفكيك است: برخي وجودشان و برخي عدمشان خلاف عدل است. به طور كلي، نبود اختلاف ميان مخلوقات با عدل الهي ناسازگار است