ارزيابي كارآمدي نظام مرتعداري ايران در نيم قرن گذشته

نقطه عطف ايجاد تغييرات چند بعدي در نظام مرتعداري ايران، قانون ملي شدن جنگل ها و مراتع است. اقدامات و برنامه هاي متعددي در مراتع انجام شد. تاكنون اثرگذاري طرح ها و برنامه ها، وضعيت بهره برداران و مراتع به صورت جامع و در گذر زمان ارزيابي نشده است. هدف از تحقيق حاضر ارزيابي اقتصادي، اكولوژيكي و سياستي نهادي نظام مرتعداري ايران در طي نيم قرن گذشته بود. ابزار تحقيق پرسشنامه و مصاحبه بود. روند تغييرات معيارهاي انتخابي با استفاده از سه معيار اقتصادي (كاهش درآمد نسبي بهره برداران)، بوم شناختي (كاهش توليد مراتع) و سياستي نهادي (ناموفق بودن اقدامات و برنامه هاي دولت) در طيف 9 گزينه اي ليكرت ارزيابي شدند. انتخاب جوامع آماري از بين دست اندركاران كليدي نظام مرتعداري مبتني بر رويكرد شهرت و نمونه گيري هدفمند صورت گرفت. جوامع پاسخگو معتقد هستند شاخص هاي توليد مراتع و درآمد حاصل از بهره برداري در انتهاي فصل بهره برداري در گذشته بيشتر با امتياز متوسط 7.49 بوده است در حاليكه روند آن سال به سال با رتبه ي متوسط 1.8 كاهش يافته است. همچنين نتايج نشان مي دهد نظام مرتعداري ايران در حال حاضر كارآمد نيست. به طوريكه از گذشته تاكنون سطح مراتع و توليدات مرتعي كاهش و نارضايتي بهره برداران از حرفه مرتعداري افزايش يافته است. از طرفي اقدامات و برنامه هايي كه از طرف سازمان هاي مسئول انجام شده است در وضعيت عمومي مرتع و مرتعداران چندان مؤثر نبوده است. توصيه مي شود اقدامات مؤثرتري حداقل براي حفظ مراتع موجود و توانمندسازي جوامع درگير مستقيم در مراتع توسط بخش خصوصي و دولتي انجام شود.