نگاهي به جامع‌الحكايات اثر نويافته از سد‌ة دوازدهم

فاقد عنوان لاتين

متن داستاني جامع الحكايات از نويسنده‌اي ناشناس به خط نستعليقِ تحريري ساده است و از جملۀ نسخ خطّي نفيس سدۀ دوازدهم هجري است. اين كتاب شامل داستان‌هايي جذاب و شگفت‌انگيز است كه در سبك و سياق با داراب‌نامه‌هاي طرسوسي و بيغمي مانندگي دارد؛ نويسنده در طرح هر يك از حكايت‌ها با بهره‌گيري از اصول ساده‌نويسي و استفاده از توصيفات زيبا و دلكش، در جمله‌هايي كوتاه به بيان مضامين گوناگون پرداخته‌است و با بهره‌گيري از آيات و احاديث، اشعار نغز، مفردات و تركيبات دل‌نشين، مناجات، امثال و حكم و قصة جنيّان و پريان بر كشش و زيباسازي و آراستگي اثر خود افزوده است. از دعا و درودهاي نويسنده يا تصرفات كاتب آن در متن نسخه چنين برمي‌آيد كه مذهب تشيع داشته‌است. هر چند فضاي جغرافيايي حكايات، بيشتر خارج از ايران است، در جاي‌جاي آن نام‌هاي ايراني، آداب و رسوم، باورها، آيين مملكت‌داري، سياست مدن و روح فرهنگ ملي و ديني بر فضاي قصه‌ها جاري است. مأخذ برخي قصه‌ها را مي‌توان در اسرارالتوحيد، ويس و رامين، منطق‌الطير، مثنوي معنوي و... جست. در پاره‌اي موارد خود عنوان، مأخذ داستان را مي‌نماياند.