جُستاري در شرح احوال و بررسي ديوان قاضي نظام هروي

فاقد عنوان لاتين

دورة تيموري از اعصار مهم ادب فارسي است. در اين دوره سلطان حسين بايقرا و وزير هنردوست و ادب‌پرورش، امير عليشير نوايي، شهر هرات را به مأمني براي خيل عظيم شعرا، ادبا و هنرمندان بدل مي­كنند. در نتيجه شعر و ادب، نگارگري و خوش‌نويسي در اين مقطع تاريخي رو به ترقّي مي‌گذارد. از برخورداران اين خوان گستردة فضل و احسان، مي­توان از قاضي نظام‌الدين هروي نام برد كه از اعلام برجستة عصر تيموري و در شمار ستايندگان امير عليشير نوايي و سلطان حسين بايقراست. شهرت وي در مرتبة اوّل، از منظر اشتغال به منصب قضاوت و در وهلة ثاني به شعر و شاعري است. از قاضي نظام هروي فقط ديواني باقي مانده كه تاكنون به حلية تصحيح و طبع آراسته نشده‌است و حائز ارزش‌هاي ادبي و تاريخي بسيار است كه از خلال آن مي ­توان به شخصيت ادبي والاي سرايندة آن پي برد. نگارندگان در اين نوشتار بر­آنند كه ضمن شناساندن قاضي نظام هروي، به بررسي متن‌شناسانه و تحليل نكات بارزِ كلام او نيز بپردازند. بررسي كلام نظام هروي نشان‌دهندة آن است كه او از سرايندگان مقيّد به سنت‌هاي ادبي پيشين، خصوصاً مكتب­ هاي ادبي قرن ششم و به‌ويژه اصفهان و آذربايجان بوده‌است و هماره در صدد پيروي از بزرگاني چون كمال‌الدين اسماعيل، خاقاني، ظهير و سلمان ساوجي است. از اين رو كلام و نظام هروي رنگ تصنّع، مفاخره و تقليد از متقدّمان را به خود گرفته‌است.