مقام معشوقي در عرفان (با تكيه بر مقام معشوقي شمس تبريزي و مولانا)

سلطان‌ولد در ولدنامه به دو مقام عاشقي و معشوقي در عرفان قايل است و شمس تبريزي و مولانا را از جمله عارفاني مي‌داند كه به مقام معشوقي نايل آمده‌اند. با بررسي نظريه‌هاي بزرگان تصوّف و عرفان از آغاز تا سدۀ هفتم هجري درمي‌يابيم كه چنين ديدگاهي در مورد مراتب عشق، برآمده از نصّ قرآن مجيد و حديثي از پيامبر اكرم(ص) است و برخي از بزرگان عرفان، از جمله عين‌القضاه همداني و روزبهان بَقلي شيرازي دربارۀ مقام معشوقي، نظريه‌پردازي كرده‌اند. در انديشۀ اين بزرگان، مقام معشوقي، مقامي بسيار برتر و والاتر از مقام عاشقي است. در اين مقام ـ كه مربوط به روزگار پختگيِ انديشه‌هاي عرفاني است ـ سالك در مراتب عشقِ به حق‌تعالي به مرتبه‌اي مي‌رسد كه معشوق و محبوب خداوند واقع مي‌شود؛ به گونه‌اي كه جايگاه عاشق و معشوق عوض مي‌شود و اين‌بار خدا عاشق است و بنده معشوق. رسيدن به چنين مقامي مستلزم ديدار سالك با فردي است كه به مقام معشوقي رسيده‌است؛ همان‌گونه كه مولانا با شمس تبريزي ديدار مي‌كند و به اين مقام نايل مي‌شود. اين مقاله به روش توصيفي‌تحليلي به نگارش درآمده‌است.