تبيين و تحليل بن‌مايه‌هاي اساطيري در قصه «درخت زندگي»

بررسي دقيق و سنجيدۀ قصه ها مي تواند درك درستي از باورها، انديشه ها، شيوه زندگي، توتم‌ها، اسطوره ها و كهن الگوهاي يك قوم در اختيار پژوهشگر بگذارد. يكي از اين قصه ها ـ كه تاكنون در هيچ منبع مكتوبي ثبت نشده ـ قصه »درخت زندگي « است كه در منطقه كوهمره سرخي فارس رايج است. اين قصه به گونه اي با بن مايه هاي اساطيري درآميخته است كه تعيين مرز دقيق ميان قصه و اسطوره در آن بسيار دشوار است. هدف نگارنده، بررسي اين بن مايه ها در قصه »درخت زندگي « است. براي انجام اين كار، نخست به شيوه ميداني، قصه از راويان متعدد ثبت و ضبط شده و سپس به شيوه توصيفي ـ تحليلي به بررسي بن مايه هاي اساطيري پرداخته شده است. يافته هاي پژوهش نشان مي دهد كه چند بن مايه اصلي، محورهاي اساسي قصه را تشكيل مي دهند: 1. قهرمان قصه، عوامل زايش ـ گاو، دختر، ابرهاي باران زا را از چنگ نيروهاي شر ـ ديوان نجات مي دهد و طراوت و سرسبزي را به جهان بازمي گرداند. 2. قهرمان و همراهانش از شش خان براي بازگشت به خانه مي گذرند. 3. قهرمان قصه به سوي درخت زندگي ـ درخت انار كه در مركز و محور عالم قرار دارد حركت مي كند و پس از زنداني كردن نگهبان درخت، از ميوه درخت مي چيند. 4. درخت انار و درخت انجير به منزلۀ نمادهاي باروري در قصه مطرح مي شوند. اسطوره باروري و تلاش قهرمان براي رسيدن به ميوه باروركننده، يكي از محورهاي اصلي داستان است. 5. ايزد سروش با عنوان »سروشي غيبي « در نقش هدايتگر و راهنماي قهرمان قصه ظاهر مي شود.