كاوشي درباره تاريخ گذاري و مخاطب شناسي سوره ماعون

سوره ماعون بنابر ديدگاه اغلب مفسران، سوره‌اي مكي است. همه جداول ترتيب نزول نيز آن را در زمره نخسين سور مكي قرار داده‌اند؛ چنانكه طول، لحن و مسجع بودن اين سوره نيز آن‌ها را تأييد مي‌كند. ليكن در حوزه محتوا، آيات ابتدايي اين سوره در مذمت تكذيب‌گران قيامت، و آيات مياني در مذمت مصلّين رياكار نازل شده كه همين موجب گرديده تا برخي اين سوره را داراي نزول گسسته در مكه و مدينه و برخي نيز آن را كاملاً مدني تلقي نمايند. چنانكه گزارش متقدمان از مدني يا مكيمدني بودن اين سوره نيز مؤيد اين اقوال است. درحاليكه برحسب يافته‌هاي اين پژوهش، ارتباط معنايي و لفظي آيات مياني اين سوره با ابتداي آن، نزول پيوسته و دفعي آن را ثابت كرده است. از ديگر سو سياق سوره ماعون و شباهت آن به ديگر سور مكيِ اوليه، جايگاه آن در جداول ترتيب نزول را تأييد مي‌نمايد. درنهايت با توجه به تاريخ‌گذاري اين سوره در سال‌هاي ابتدايي مكه و عدم وجود پديده نفاق در آن دوران از يك سو، و فقرات مختلف وحي كه از يك عمل عبادي به عنوان صلاه در ميان مشركان و مردمان ديگر اديان سخن مي‌گويد، از ديگرسو، مي‌توان به مخاطب بودن مشركان در سراسر سوره ماعون حكم كرد.