جامعه شناسي تحولات تجدد در ايران

Sociology of Novelty Developments in Iran

اين پژوهش، به دنبال ارائه‌ تبييني جامعه‌شناختي از «تجدد» در ايران است. پرسش اصلي پژوهش اين است كه «نهادهاي اجتماعي در ايران با «تجدد» چه كرده است؟» در اين پژوهش، تركيبي از نظريات «مدرنيته‌ ايراني»، «تجدد بومي» و «تجدد ملي و تجدد ظلّي» مورد استفاده قرار گرفته است. اين نظريات توسط صاحب‌نظراني مانند تقي آزاد ارمكي، جمشيد بهنام و موسي نجفي ارائه شده است. مجموعه‌ اين نظريات مبتني بر دو نكته است: اول اين­كه مدرنيته با تجدد متفاوت است. دوم اين ­كه هر جامعه‌اي مي‌تواند تجدد ويژه‌ي خود را تجربه كند. روش پژوهش، اسنادي است. روش گردآوري اطلاعات، كتابخانه‌اي است. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد كه حكومت‌ها در دويست سال اخير، زمينه‌سازان اصلي ظهور تجدد در ايران بوده‌اند. آن‌ها، غالباً وجه تكنولوژيك ومادي تجدد را دنبال­ كرده‌اند. روحانيت ذيل سه دسته‌ «موافقين»، «مخالفين» و «منتقدين» در جريان­سازي نسبت به تجدد نقش داشته‌اند. روشنفكران ايراني، در قالب «اثبات، نقد و نفي» به استقبال تجدد رفته‌اند. خلوص شناخت و دلبستگي روشنفكران به تجدد و اصول و دستاوردهاي آن، هم نسبت به حاكمان و هم نسبت به روحانيت بيشتر بوده است.

This study seeks to provide sociological explanations for “novelty” in Iran. The key question is “How the social institutions deal with “novelty”?” In this study a combination of theories of "Iranian novelty”, “indigenous novelty”, “National and alien novelty” presented by scholars such as Taghi Azad Armaki, Dr. Jamshid Behnam and Dr. Moosa Najafi. The sum of these theories is based on two points: First, modernity is different from novelty. Second, any community can experience its own novelty. The research method is documentary and data are collected by library method. The research results indicate that the governments have provided the areas for emergence of novelty in the past two hundred years in Iran. They have often followed all technological and material aspects of novelty. Iranian clergy have played a role in making the ground for novelty under three groups of “proponents”, “opponents” and “critics”. Also, Iranian intellectuals have welcomed novelty in the form of “proof, criticism and rejection”. The purity of knowledge and attachment of the intellectuals to novelty and its principles and achievements have been more than the rulers and clergies.