تحليل آموزه هاي اخلاقي و اجتماعي در هزار و يك شب

ادبيات تعليمي يكي از كهن‌ترين، مهم‌ترين و تأثيرگذارترين گونه‌هاي ادبي است كه در ميان همۀ اقوام و ملل، نمودي چشمگير و تعيين‌كننده دارد. شعر و نثر فارسي نيز از ديرباز، اهداف و مقاصد تعليمي را در انواع گوناگون خود آزموده و متجلّي كرده است. در اين ميان، قصّه‌ها و حكايات؛ از جمله قصّه‌هاي عاميانه، سهمي بارز و محوري را در انتقال آموزه‌هاي متنوّع تعليمي از آنِ خود كرده‌اند. اين قصّه‌ها بخشي قابل توجّه از ميراث روايي، ادبي، فرهنگي و جامعه‌شناسي هر قوم به شمار مي‌روند. بررسي و تحليل آموزه-هاي تعليمي در حكايات عاميانه، گامي است راهگشا براي ورود به دنياي ذهنيّات، باور‌ها، عواطف و اخلاقيات مردمان يك ملّت. بر همين اساس پژوهش حاضر به بررسي و طبقه‌بندي آموزه‌هاي تعليمي كتاب هزار و يك شب مي‌پردازد. اين پژوهش در دو بخش فضائل اخلاقي و رذايل اخلاقي انجام شده است. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهند كه در حكايت‌هاي اين كتاب، بيشترين بسامد مكارم اخلاقي مربوط به توصيۀ به سخاوت و بخشش، پشيماني و اعتراف به اشتباه، حرمت قول و پيمان، راست‌گويي، مهمان‌نوازي، رازداري، صبر و شكيبايي و ... است و ذمائم اخلاقي چون؛ بدي و تاوان آن، خيانت، جهالت، نيرنگ و حيله‌گري، حسادت، دروغ، حرص و آز و ... نيز از بسامد بالايي برخوردارند.