تحير و تداعي هاي آن در غزليات بيدل دهلوي

نوع عناصري كه شاعر حول موتيف (Motif) يا بن‌مايه‌هاي تصويرساز فرامي‌خواند، تا صورت‌هاي ذهني (Image) را ترسيم كند، بستگي به قدرت و وسعت خيال شاعر دارد. بيدل از جمله شاعراني بود كه توانست با قدرت خيال خويش، عناصري پيرامون بن‌مايه‌هاي تصويرساز فراخواند، كه در ظاهر ارتباطي ميان آن عناصر و تداعي‌ها وجود نداشت؛ ولي در قلمرو خيال شخصِ بيدل، سبب خلق تصويرهاي بديع مي‌شد؛ تجربه‌هايي كه بيدل از عرفان و تصوف داشت، زمينۀ تصويرهاي دور از ذهن را فراهم ساخت؛ و شاعر را در عصري كه يافتن مضامين و معاني بيگانه هنر محسوب مي‌شد، ياري كرد. «حيرت» حالتي بود كه از راه تصوف و تفكر در دل شاعر عارف درآمد و راه را براي خلق مضامين بديع و تداعي‌هاي دور و غريب هموار كرد. چنين حالتي براي بيدل چنان ارزشمند بود كه رمز دو جهان را در متحيّر شدن خلاصه‌ كرد. مقالۀ حاضر كه با بهره‌گيري از منابع كتابخانه‌اي و به شيوۀ توصيفي- تحليلي است، درصدد آن است تا با آوردن تداعي‌ها حول محورعنصر تصويرساز «حيرت»، صورت‌هاي ذهني بيدل را در رابطه با اين عنصر نشان دهد و خواننده را در يافتن معنايي واحد ياري كند.