ارزيابي تحمل تنش خشكي در لاين‌هاي گندم دوروم براساس شاخص‌هاي تحمل

به منظور ارزيابي تحمل تنش خشكي در ژنوتيپ‌هاي گندم دوروم، آزمايشي در مركز تحقيقات ديم گچساران طي سال زراعي 97-1396 انجام شد. تعداد 18 ژنوتيپ گندم دوروم در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي با چهار تكرار تحت دو شرايط ديم و آبياري تكميلي مورد بررسي قرار گرفت. نتايج تجزيه واريانس مركب نشان داد كه آبياري تكميلي باعث افزايش معني‌دار عملكرد دانه گرديد. در شرايط آبياري تكميلي ژنوتيپ‌هاي 16، 17 و 18 و در شرايط ديم ژنوتيپ‌هاي 4، 16 و 17 بيشترين عملكرد دانه در هكتار را داشتند. نتايج تجزيه همبستگي بين ﺷﺎﺧﺺﻫﺎي تحمل به تنش و ﻋﻤﻠﮑﺮد دانه درﺷﺮايﻂ ديﻢ و آﺑﯿﺎريﺗﮑﻤﯿﻠﯽ نشان داد كه ﺑﯿﻦ ﻋﻤﻠﮑﺮد داﻧﻪ در شرايط ديم (YS) با شاخص خشكي نسبي (RDI)، شاخص بهره‌وري (MP)، شاخص تحمل به تنش (STI)، شاخص عملكرد (YI)، شاخص ميانگين هندسي بهره‌وري (GMP)، شاخص جديد مقاومت به خشكي (DI)، شاخص تحمل به تنش بهبود يافته (MSTI)، شاخص ميزان محصول محيط غيرتنش و تنش (SNPI) و شاخص ميانگين هارمونيك (HARM) ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽﻣﺜﺒﺖ و معني‌داري وجود داشت و ايﻦ ﺷﺎﺧﺺﻫﺎ ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎي ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮاي ﺷﻨﺎﺳﺎيﯽ ﻻيﻦﻫﺎي ﻣﺘﺤﻤﻞ ﺑﻪ ﺧﺸﮑﯽ ﺑﻮدﻧﺪ. ﻫﻢﭼﻨﯿﻦ، ﺷﺎﺧﺺ حساسيت به تنش (SSI)، شاخص ثبات عملكرد (YSI)، شاخص تحمل تنش‌هاي غيرزنده (ATI) و شاخص درصد حساسيت به تنش (SSPI) در تمايز لاين‌ها نقش زيادي نداشتند. نتايج روش تجزيه خوشه‌اي نشان داد كه ژنوتيپ‌ها در چهار گروه مجزا طبقه‌بندي شدند و ژنوتيپ‌هاي 4، 16 و 17 كه در گروه چهارم قرار داشتند كه داراي بالاترين شاخص‌هاي تحمل نسبت به ساير ژنوتيپ‌ها بودند و ژنوتيپ‌هاي متحمل شرايط ديم شناخته شدند. ژنوتيپ‌هاي 7، 8 و 10 پايين‌ترين ميزان عملكرد و همچنين پايين ترين مقدار براي اكثر شاخص‌ها را داشتند و جزو حساس‌ترين ژنوتيپ‌ها به شرايط ديم بودند. نتايج تجزيه به عامل‌ها بر اساس شاخص‌هاي تحمل نيز نتايج بالا را تاييد كرد.