معيارهاي ارزش رفتارهاي جزئي در منابع اسلامي

اين پژوهش درصدد پاسخ به اين سؤال است كه »از نظر اسلام ارزش اخلاقي رفتارهاي جزئي چگونه سنجيده مي‌شود؟ « پاسخ به اين سؤال در مقايسه ميزان ارزش اعمال و قضاوت اخلاقي نسبت به آن‌ها و نسبت به فاعل آنها مؤثر است. روش اين پژوهش كاملاً اسنادي و كتابخانه‌اي است و با جمع‌آوري آيات و روايات، تحليل مفاد آن‌ها و بررسي آراي مفسران قرآن كريم و شارحان حديث، صورت گرفته است. براي كشفِ ميزان ارزشِ يك عمل، بايد ميزان مُقرِّبيت و مُبعِّديت آن را سنجيد. هرچه يك عمل در حركت دادن به سمت خدا و نزديكي به او تأثير بيشتري داشته باشد و انسان را بيشتر در معرض رحمت خدا قرار دهد ارزشمندتر و خوب‌تر است. »ارزش اخلاقي عمل « به دو معناست؛ يكي ارزش كلي (ذاتي و نوعي)، دوم: ارزش جزئي (موقعيتي و شخصي) پاداش يك عمل ـ نه فقط براساس ارزش كلي و ذاتي ـ كه بعد از ملاحظه همه شرايط و ويژگي‌هاي موقعيتي محاسبه مي‌گردد. وقتي حسن فعلي يك عمل را با همه عوامل تأثيرگذار ديگر، جمع جبري مي‌كنيم ارزش نهايي عمل به‌دست مي‌آيد. علاوه‌بر حسن فعلي و درجه صلاحيت نوعي، ويژگي‌هايي كه در ارزش جزئي عمل تأثير دارد به قرار زير است: ايمان، نيت الهي، علم و معرفت، مقدار عمل، دشواري عمل، توان و تلاش، منظومه و بافت مناسب، استمرار، اهميت نسبي و موقعيتي، گستره تأثير و بهره‌مندي مردم.