بررسي و تحليل تعاليم تصوف بر مبناي نظريه گفتمان قدرت ميشل فوكو

تصوف به ‌مثابه يك نهاد اجتماعي در تاريخ ايران از اهميت فراواني برخوردار است. اصول، قواعد و تعاليم آن داراي آيين خاصي بوده كه صوفيه ملزم به رعايت آن بوده‌اند. تصوف به ‌موازات تغييرات سياسي و اجتماعي، فراز و فرودهايي داشته و داراي گرايش‌ها و شاخه‌هاي بسياري بوده است، اما با همة گستردگي، همچنان مي‌توان آن را به عنوان يك گفتمان فوكويي در نظر گرفت. پژوهش حاضر با روش تحليلي ـ تطبيقي در پي كشف كاركردها، ساختار و تشريح مقولة قدرت در تصوف بر پاية نظرية گفتمان قدرت فوكو است. نتايج اين پژوهش نشان مي‌دهد كه تصوف داراي كاركرد دوگانه است؛ از يك‌سو نوعي انضباط عمومي به وجود مي‌آورد، آزادي فردي را تحت شعاع قرار مي‌دهد و تعاليم آن، گزاره‌هاي قدرت را تقويت و تثبيت مي‌كند؛ از سوي ديگر تصوف اگرچه درون اِپيستمة (معرفت و آگاهي) زمانة خود قرار دارد، در برخي مواقع مي‌تواند دامنة معرفت عمومي را گسترش داده و به‌ عنوان يك گفتمان رقيب در برابر گفتمان‌هاي ديگر از جمله نهادِ قدرتِ حاكم مطرح شود و با توزيع قدرت و ثروت، تا حدودي هرچند اندك از خودكامگي نهادهاي موازي و به ‌خصوص نهاد حاكم بكاهد.

this article has no abstract