بررسي و تحليل عناصر داستاني در افسانه‌هاي تخيّلي بختياري (مطالعۀ موردي: قصّۀ گنجشك به لهجۀ محلّيِ فارساني)

افسانه‌هاي بختياري با گويشي ساده و نزديك به زبان فارسي و با تلفيقي از زبان محلّي روايت مي‌شوند. اين در حالي است كه در بيان وجوه ديگر ادبيّات عامه؛ يعني زبان‌زدها و ضرب‌المثل‌ها، افسانه‌ها و قصّه‌ها، پايۀ اصلي در روايت، گويش منطقۀ مورد نظر است. قصّه‌هاي بختياري علاوه بر نزديكي زباني با افسانه‌هاي مناطق مركزي ايران، از شباهت معنايي و ساختاري برخوردارند؛ به‌طوري كه با انجام تغييراتي اندك در اين افسانه‌ها، مي‌توان اغلب آن‌ها را به مَتَل‌هايي قابل‌فهم براي شنوندگان و مخاطبان ديگر مناطق تبديل كرد. جمع‌آوري اين‌گونه قصّه‌ها گذشته از اهميّتي كه در زمينۀ مردم‌شناسي، جامعه‌شناسي، تاريخ اجتماعي اقوام و ... دارد، از نظر زباني؛ يعني دربرگرفتن نحو، واژگان و نوع تلفّظ آ‌ن‌ها، از اهميّت شاياني برخوردار است؛ چراكه با حفظ و ضبط اين قصّه‌ها مي‌توان ساختار نحوي، واژگان و تلفّظ آن‌ها را ثبت كرد و در دوره­‌اي كه بيشتر گرايش به استفاده از زبان رسمي است و كم‌كم لهجه‌ها و گويش‌ها در حال نابودي هستند، از اين طريق به حفظ لهجه‌ها و گويش‌هاي مختلف كمك كرد. بر همين اساس، در اين پژوهش يكي از افسانه‌هاي محلّي بختياري (قصّۀ گنجشك) به لهجۀ فارساني جمع‌آوري و آوانويسي گرديده و سپس با استفاده از روش توصيفي و تحليل محتوا، عناصر داستاني در اين قصّه، مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته‌ است. با توجّه به از بين‌رفتن بسياري از لهجه‌ها و گويش‌ها در عصر جديد، هدف از پژوهش پيشِ رو ضرورت حفظ اين‌گونه قصّه‌ها و گويش مورد استفاده در آن‌هاست.

this article has no abstract