بررسي اثر شيب و كاربري اراضي بر خصوصيات خاك، رواناب و رسوب با استفاده از شبيه ساز باران (مطالعه موردي: حوزه آبخير كچيك، استان گلستان)

خصوصيات فيزيكي و شيميايي خاك در شيب و كاربري هاي مختلف اراضي تغيير مي كند. ارزيابي و تجزيه و تحليل اين تغييرات در زمينه ي ويژگي هاي خاك، رواناب و رسوب به برنامه ريزي و مديريت صحيح منجر مي شود. تحقيق حاضر، در حوزه ي آبخيز كچيك شهرستان مراوه تپه در استان گلستان اجرا شده است. پنج كاربري اراضي شامل جنگل طبيعي، جنگل دست كاشت، مرتع و زراعت هندوانه و گندم درو شده است كه در چهار طبقه شيب 12 3، 1812، 2518، 4025 درصد و پلات هاي 4 مترمربعي انتخاب شد. رواناب و رسوب در هر مرحله ي جمع آوري و مقدار رسوب، حجم رواناب، مواد مغذي (فسفر، نيتروژن و مواد آلي)، ظرفيت تبادل كاتيوني، رطوبت پيشين و وزن مخصوص خاك در آزمايشگاه اندازه گيري شده است. نتايج نشان داد با تغيير كاربري از جنگل به زراعت، رواناب و رسوب به ترتيب 3/7 و 22 برابر شده و وزن مخصوص خاك، به ميزان 0/52 گرم بر سانتي متر مكعب افزايش يافته است. ميزان نيتروژن، فسفر، ماده آلي، رطوبت پيشين خاك و ظرفيت تبادل كاتيوني از كاربري جنگل به زراعت، به ترتيب 2/7، 3، 5/8، 3/2 و 2/7 برابر كاهش يافته است. شيب در كاربري هاي مختلف، اثرات متفاوتي را در ميزان متغيرهاي اندازه گيري شده ايجاد كرده است. طبق نتايج به ترتيب ماده آلي، فسفر و ظرفيت تبادل كاتيوني بيشترين تأثير را در ميزان رواناب و رسوب نشان داده اند. با توجه به نقش محوري پوشش گياهي در كاهش رواناب و رسوب، مديريت صحيح اراضي و اصلاح كاربري مي تواند در كاهش اثرات منفي ناشي از آنها تأثير زيادي داشته باشد.