امير مؤمنان(ع) و مؤلفه‌هاي فرهنگ «جاهليت»، با تكيه بر ترسيم نهج‌البلاغه

فرهنگ، مجموعه پيچيده‌اي شامل معارف، معتقدات، هنرها، صنايع، فنون، اخلاق، قوانين، سنن وخلاصه، همه عادات، رفتار و ضوابطي است كه فرد به عنوان عضو جامعه، از اجتماع خود فرامي‌گيرد. در مفهوم‌شناسي جاهليت در قرآن و نهج‌البلاغه، به تقابل جهل با عقل و حلم رهنمون مي‌شويم. عقل مفهوم جامعي است كه شامل علم و دانش، فهم و تعقل امور و عمل به اوامر الهي، حسنات و نيكي‌ها مي‌شود. در مقابل، جهل صفت فضيلت‌سوزي است كه علم و دانش، فهم و عمل به دستورهاي الهي را يكسره نابود مي‌كند. جاهليت محدود به برهه‌اي از زمان نيست و به همين دليل، قرآن آن را به «اولي» و «اُخري» تقسيم نموده‌است. امير مؤمنان(ع) نكات متعددي را درباره ويژگي‌هاي عصر جاهلي فرموده‌اند كه مي‌توان آن‌ها را به دو محور كلي تقسيم نمود: نكاتي درباره فرهنگ دينيِ آن عصر، و نكاتي درباره فرهنگ اجتماعي آن. مقاله حاضر با روش تحليلي‌ـ توصيفي هر يك از دو قِسم فوق را با شش مؤلفه به بحث مي‌نشيند.