شناسايي پيشران‌ها، عدم‌قطعيت‌ها و سناريوهاي آينده محيط زيست ايران

زمينه و هدف: ‌كلان‌روندهاي جهاني از يك سو و روندها و مؤلفه‌هاي داخلي از سوي ديگر، آينده‌ محيط‌زيست ايران را در هاله‌اي از ابهام همراه با نگراني قرار داده است. در محيطي پيچيده و غيرقابل پيش‌بيني، مي‌توان با بهره‌گيري از تفكر سناريويي (مبتني بر شناسايي و بازشكافي پيشران‌ها و عدم‌قطعيت‌هاي سازنده آينده) تصاويري ملموس و قابل ‌درك از آينده‌هاي قابل‌ تصور يا محتمل در قالب سناريوهايي چندگانه ارائه داد. هدف از اين پژوهش، توصيف داستان‌ها و ترسيم تصاويري از آينده محيط زيست ايران در قالب سناريوهاي سازگار و محتمل است. روش بررسي: روش مورد استفاده در اين پژوهش برنامه‌ريزي مبتني بر سناريو است كه در هشت گام طراحي و پياده شده است. روش گردآوري داده در اين پژوهش كيفي و با استفاده از مصاحبه، پنل خبرگي و پيمايش دلفي است. همچنين، از نرم افزارهاي ميك‌مك و سناريو ويزارد براي تجزيه و تحليل داده‌ها استفاده شده است.يافته‌ها: يافته‌هاي اين پژوهش در دو بخش ارائه شده است. بخش اول شامل شناسايي و دسته‌بندي مولفه‌هاي كليدي، پيشران‌ها و عدم قطعيت‌هاي مرتبط است. پنج پيشران جمعيت ، گرمايش جهاني ، گفتمان زيست محيطي ، مديريت فرايند توسعه و فناوري‌ها در اين بخش تعيين شده و روابط اثرگذاري و اثرپذيري ميان مولفه‌ها تحليل شده است. بخش دوم به شناسايي و توصيف سناريوهاي محتمل و سازگار براساس پيشران‌ها و عدم‌قطعيت‌هاي ذيربط، پرداخته است. نتيجه‌گيري: مبتني بر يافته‌هاي پژوهش، پنج سناريوي محتمل و سازگار شامل الف) راز بقا، ب) مديريت عليه زمين، پ) مهاجرت اقليمي، ت) بازگشت درناها و ث) فناوري عليه زمين، تبيين و مقايسه شده‌‌اند. آشنايي با روايت هر كدام از اين سناريوها و مقايسه مطلوبيت آنها، كنشگران و تصميم‌گيران را قادر مي‌سازد تا فرايند ساخته شدن آينده را تحت تاثير ‌قرار دهند. بر اين اساس، توسعه فناوري‌هاي سازگار با محيط زيست و نيز مديريت سازگار با محيط زيست، مبنايي براي طراحي اقدامات آينده در اين عرصه است.