تدوين الگوي پيشبيني رفتار رانندگان متخلف بر اساس نظريۀ رفتار برنامه‌ريزي‌شده

زمينه و هدف: بنا بر آمارهاي پزشكي قانوني از سال 1390 تا 1397، متوسط مرگ‌ومير ناشي از تصادفات در ايران، سالانه ۱۷ هزار و ۵۰۰ نفر بوده است. در بين عوامل مؤثر بر بروز تصادف، نقش تعيين‌كنندۀ نگرش‌ها و باورهاي هنجاري رانندگان در نحوه و ميزان رعايت قوانين رانندگي از اهميت بالايي برخوردار است. روش پژوهش: اين پژوهش از نظر هدف، كاربردي و از نظر روش گردآوري داده‌هاي توصيفي – تحليلي، از نوع پيمايشي است. جامعۀ آماري اين پژوهش شامل متخلفان رانندگي شهر تهران بود كه با استفاده از فرمول كوكران و روش نمونه‌گيري تصادفي خوشه‌اي، حجم نمونه ٣٩٠ نفر در نظر گرفته شد. ابزار جمع‌آوري داده‌ها شامل پرسشنامۀ پژوهشگرساختۀ 44 آيتمي بر اساس مؤلفه‌هاي نظريۀ رفتار برنامه‌ريزي‌شده و چك‌ليست تخلفات حادثه‌ساز هفده‌گانه بود. در تحليل داده‌ها از آماره‌هاي توصيفي همچون فراواني و ميانگين و انحراف معيار و همچنين از روش‌هاي آمار استنباطي مانند روش معادلات ساختاري، تحليل رگرسيون و ضريب تميزي استفاده شد. يافته‌ها: يافته‌هاي به‌دست‌آمده حاكي از توان بالاي مؤلفه‌هاي نگرش، قصد رفتاري، باورهاي هنجاري و كنترل رفتاري ادراك‌شدۀ اين نظريه در پيش‌بيني رفتار متخلفان رانندگي با سطوح متفاوت حادثه‌سازي است. تفاوت بين دو گروه رانندۀ حادثه‌ساز كم‌تخلف و پرتخلف در اين بود كه رانندگان حادثه‌ساز كم‌تخلف، باور كنترل ادراك‌شدۀ قوي‌تري نسبت به گروه ديگر داشتند. نتيجه‌گيري: با توجه به نقش تأثيرگذار نگرش‌ها و باورهاي هنجاري در تعيين رفتار رانندگان، طراحي برنامه‌هاي مداخله‌اي در تقويت نگرش‌هاي مثبت نسبت به رعايت ايمني ترافيكي، از اهميت زيادي برخوردار است.