تحليل طرح‌واره‌هاي تصوّري در اشعار مولانا بر پايه ديدگاه زبان‌شناسي فرهنگي (مطالعه موردي: آب و آتش)

زبان‌شناسي شناختي به‌عنوان رويكردي معنابنياد، مجموعه‌اي از نظريات را شامل مي‌شود كه استعاره مفهومي و طرح‌واره تصوّري، از مهم‌ترين آن‌هاست. طرح‌واره‌هاي تصوّري، ساخت‌هاي مفهوميِ بنيادين و انتزاعي در ذهن هستند كه براساس تجربيات و فعاليت‌هاي بدني در حين تعامل يا مشاهده جهان اطراف حاصل مي‌شوند. پژوهش حاضر، قصد دارد به روش توصيفي، تحليلي و مقايسه‌اي و براي آشنايي با نظام استعاري و فرهنگي «آب و آتش»، به تحليل شناختي طرح‌واره‌هاي تصوّري برگرفته از اين دو عنصر متضاد در شش دفتر مثنوي معنوي و كليات ديوان شمس بپردازد. هدف اين پژوهش دستيابي به شناخت، از طريق كاربرد طرح‌واره‌هاي حجمي، حركتي و قدرتي در اشعار مولاناست تا با بررسي كاركرد اين طرح‌واره‌ها، شناختي دقيق‌تر از شخصيت فردي و اجتماعي اين شاعر حاصل شود. مهم‌ترين دستاوردهاي اين پژوهش عبارت است از اينكه اين دو عنصر در مفاهيم ادبي و كاركرد استعاري، به‌ويژه مضامين عرفاني، وقتي در طول يك بيت قرار مي‌گيرند، خاصيت فراطبيعي يافته، به نوعي تضاد ديرينه عقل و عشق را به تصوير مي‌كشند. تحليل شناختي طرح‌واره‌ها، بيانگر شخصيت درون‌گرا، شهودي، احساسي و دريافتگر مولاناست.