ارسطو، خطابه و شعر با تأكيد بر شگردشناسي

مناسبات ميان فنّ خطابه و فنّ شعر، از آغاز، محل مناقشه صاحب‌نظران بوده است و اين مناقشه بدون رسيدن به يك نتيجه مشخص، تا امروز ادامه دارد. ريشه چنين مناقشه‌اي، در دو رساله فنّ خطابه و فن شعر ارسطو، نهفته است. در اين دو رساله، ميان اين دو فنّ، مرزهاي كلّي كشيده مي‌شود و مرزهاي جزئي آن‌ها همچنان ناپيدا باقي مي‌ماند. مقاله حاضر كوشيده است با روش توصيفي تحليلي، ضمن بررسي نقاط اشتراك و افتراق دو فنّ خطابه و شعر، تفكيك شگردهاي بلاغي خاص آن‌ها را بر اساس دو رساله فنّ خطابه و فنّ شعر ارسطو، به طور جزئي‎‌تر مورد مطالعه قرار دهد. اين مقاله سرانجام نتيجه مي‌گيرد كه فنّ خطابه و فنّ شعر، افزون بر نقاط اشتراك و افتراق كّلي در اغراض و اجزا و مواد و انواع و متكلّمان و مخاطبان و سبك‌ها، از جهت چند و چون كاربرد شگردهاي بلاغي بيشتر اشتراك مصالح و اختلاف غرض دارند؛ يعني مصالح كار اين دو فنّ، عموماً مشترك و غرض كاربرد اين مصالح در آن‌ها متفاوت است.