بررسي تطبيقي واكنش علما و روحانيان ايران به اشغال كشور در جنگ جهاني اول و دوم

در جنگ جهاني اول و دوم، نيروهاي بيگانه به اعلام بي­طرفي ايران توجه نكردند و كشور را به اشغال خود درآوردند. در اين ميان، واكنش علما و روحانيان، به عنوان رهبران مذهبي جامعه، بسيار مهم و تأثيرگذار بود. آن­ها در جنگ جهاني اول، با اعلام جهاد، نيروهاي فراواني را براي مقابله با اشغال­گران فراخواندند و حتي خودشان نيز در برخي نبردها شركت كردند. اما در جنگ جهاني دوم، واكنشي در قبال اشغال كشور نشان ندادند. پژوهش حاضر، در صدد است دلايل واكنش متفاوت علما و روحانيان را به اشغال ايران در جنگ جهاني اول و دوم بررسي كند. براي بررسي اين موضوع از روش تطبيقي استفاده مي­شود. يافته­هاي پژوهش نشان مي­دهد عواملي هم­چون: تضعيف موقعيت علما در اثر سياست­هاي ضدديني رضاشاه، اعلام ترك مقاومت حكومت مركزي در جنگ جهاني دوم، بي­نتيجه بودن هر نوع مقاومتي در برابر قدرت­هاي اشغال­گر با توجه به تجربه جنگ جهاني اول، پايين بودن ميزان خسارات در جنگ جهاني دوم و تلاش علما براي احياي موقعيت اسلام و روحانيت بعد از استعفاي رضاشاه، نقش مؤثري در واكنش متفاوت علما داشته­ است.