تحليل نگاره «يوسف و زليخا» اثر كمال‌الدين بهزاد بر اساس نظريه ترامتنيت ژرار

Analyzing the Painting of “The Story of Yusof & Zoleikha” by Kamal al-Din Behzad According to Transtextuality Theory of Gerard

نظريه ترامتنيت ژرار ژنت، تقسيم‌بندي نظام‌مندي را در دامنه مطالعات بينامتني عرضه نمود. اين نظريه شامل پنج دسته از جمله بينامتنيت، پيرامتنيت، فرامتنيت، سرمتنيت و بيش‌متنيت ‌مي‌شود. در اين مقاله نگاره «حكايت يوسف و زليخا» اثر كمال‌الدين ‌بهزاد با هدف تبيين پنج رابطه ترامتني به‌ منظور شناسايي بهتر ابعاد گوناگون اين نگاره تحليل شده ‌است. سؤالات مقاله عبارتند از: نگاره يوسف و زليخا اثر ‌بهزاد داراي كداميك از روابط ترامتني از منظر ژنت است؟ اين نگاره بعنوان متني بصري چگونه در ارتباطات ترامتني تعريف ‌مي‌گردد؟ مقاله به شيوه توصيفي- تحليلي انجام‌شده و شيوه جمع‌آوري اطلاعات كتابخانه‌اي است. يافته‌هاي تحقيق نشان ‌مي‌دهد نگاره شامل بينامتن‌هاي صريح قرآن‌كريم، بوستان ‌سعدي و يوسف ‌و‌ زليخاي جامي و بينامتن‌هاي ضمني و تصويري بصورت اشكال و رنگها است. نگاره دربردارنده سرمتن اخلاقي-تعليمي است. تفاسير و نقدهاي مربوط به اين نگاره فرامتن آن است و همچنين پيرامتن‌هايي دروني در آن وجود ‌دارد. از منظر بيش‌متنيت نيز در دسته جايگشت قرارمي‌گيرد.

Transtextuality theory of Gerard Genette offered a systematic classification in the field of intertextuality studies. This theory includes five main parts: Intertextuality, Paratextuality, Metatextuality, Architextuality and Hypertextuality. In this article one of Kamal al-Din Behzad’s artworks, namely “The Story of Yusof & Zoleikha” has been analyzed by these five parts of Transtextuality theory, in order to identify various dimensions of the painting. The questions are: Which one of Genette’s transtextuality applies to the painting of “The Story of Yusof & Zoleikha”? As a visual text, how is this painting to be identified in the transtextuality relationships? The method of this article is descriptiveanalytical and the data collection is library-based. Findings of the research show that the painting has definite intertextuality, like Quran, Bustan of Sa’di, Yusof & Zoleikha of Jami, and the implicit and visual intertextuality are seen in its forms and colors. The painting has moral-didactic architextuality. All interpretations and reviews related to this painting could be regarded as its metatextuality while it provides several paratextuality as well. This artwork is also considered as a hypertextuality that includes transposition.