بازشناسي مفهوم طبيعت در فلسفه سهروردي در پرتو نقد صورت نوعيه

سهروردي در آثار خود، وجود و ضرورت صورت‌هاي جوهري انواع را مورد نقد و ابطال قرار مي‌دهد. نفي وجود صورت‌هاي نوعيه، مستلزم نفي دو قاعده مهم در فلسفه مشاء است؛ اول آنكه جوهر فقط به جوهر متقوم است و عرض نمي‌تواند مقوم جوهر باشد، و دوم آنكه ذاتيات در جواهر به حمل متواطي و نه تشكيكي، بر ذات خود حمل مي‌شوند. پرسشي كه در اين ميان مطرح مي‌شود، آن است كه نفي صورت نوعيه در دستگاه فلسفي اشراق چه جايگاهي دارد و با چه هدفي صورت گرفته است؟ با توجه به شيوه استدلال سهروردي درمي‌يابيم كه او با آگاهي از لوازم نفي صورت نوعيه و پذيرش تقوم جوهر به هيئات و نيز تشكيك در ماهيت، آن‌ها را در اثبات مثل و مدبرات مفارق به كار مي‌گيرد و از اين رهگذر به مفهوم نوي از طبيعت دست مي‌يابد. طبيعت در اين معنا و مفهوم نو، به منزلۀ مبدأ تدبير نوري عالم اجسام توسط ارباب انواع و به بياني ديگر، مبدئيت نور براي حركت‌هاي گوناگون اجسام است.