بررسي عقلي توسل به اولياي الاهي پس از مرگ ايشان بر اساس مباني علم‌النفس صدرايي

هرچند همه مذاهب اسلامي راجع به اصل توسل اتفاق نظر دارند، ولي درباره حدود آن بحث‌هاي فراواني وجود دارد. توسل اولياي الاهي پس از مرگ ايشان در حيات برزخي از جمله مسائل اختلافي است. رويكرد غالب پژوهش‌هاي صورت‌گرفته در اين زمينه نقلي است. مقاله پيش رو توسل به اولياي الاهي در حيات برزخي ايشان را با رويكرد كاملاً عقل‌گرايانه و بر اساس مباني علم‌النفس فلسفي صدرايي بررسي مي‌كند. در نظر بدوي چنين مي‌نمايد كه برخي از مباني نفس‌شناسي صدرا به نفع وهابيت و در جهت امتناع عقلي چنين توسلي مي‌تواند استفاده شود. وابستگي شديد نفس به جسم، در نظريه حدوث جسماني نفس، گويي مؤيد نظريه وهابيت در «كالمعدوم‌بودن مردگان» است. همچنين، ابزاربودن جسم براي نفس، در نظر ابتدايي، دليل عقلي بر بسته‌بودن دست مردگان و امتناع عقلي شنوايي آنها است (امتناع سماع موتي). از سوي ديگر، چندبودن ابدان نفس و وجود بدن مثالي در لايه زيرين، و به يك معنا فراتر از بدن مادي، امكان عقلي حيات برزخي را اثبات مي‌كند. احاطه عالم مثال بر عالم ماده و همچنين تبيين كمال نهايي انسان از ديدگاه ملاصدرا كه در اتحاد با عقل فعال صورت مي‌گيرد و با فراغت از بدن هر گونه تصرف در عالم ماده را عقلاً ممكن مي‌كند، راه توسل به اولياي الاهي در حيات برزخي، بلكه استمداد از ايشان را مي‌گشايد.