واكاوي پيوندهاي تشيع و تصوف: بررسي رويارويي قاضي نورالله شوشتري با عبدالرحمن جامي

در تاريخ تصوف و عرفان اسلامي، به طور عام، و مكتب خراسان، به طور خاص، امامان شيعه جايگاه ويژه‌اي داشته‌اند و مفسران اعتقادي و عرفاني اسلام و سرسلسله صوفيان و عرفا تلقي مي‌شوند. قاضي نورالله شوشتري، از عالمان بزرگ شيعي، در كاويدن و ريشه‌يابي اين امر در آثار و انديشه‌هاي صوفيه بسيار كوشيده است. حاصل تلاش او اثبات «تشيع اعتقادي» يا دست‌كم «محبتي» بسياري از عارفان و مشايخ صوفيه است كه به‌ظاهر به مدرسه فقهي و كلامي اهل سنت تعلق دارند. به نظر مي‌رسد، بر اساس معيارهاي شوشتري، جامي عارف و شاعر بزرگ نقش‌بندي، نيز مي‌تواند در دايره اين نوع از تشيع قرار گيرد. با اين حال، قاضي نورالله چنين چيزي را نمي‌پذيرد تا جايي كه جامي را ستيزنده تشيع و شيعيان به شمار آورده است. نشانه‌شناسي زمينه‌ها، و شواهد گرايش‌ها و علائق شيعي جامي، كه در سرتاسر آثارش از تبجيل و بزرگ‌داشت خاندان رسول كوتاهي نكرده، در يك سو و تبيين علل كلامي و تاريخي ناخرسندي قاضي نورالله از جامي به دليل بي‌مهري جامي به شيعيان عصر خويش و ناهمدلي با عارفان شيعي يا شيعه‌گرا و تعريض او درباره ابوطالب و اهل رفض، و اختلافات طريقتي قاضي نورالله و جامي در سوي ديگر، رسالت اين پژوهش است كه به نحو تحليلي بررسي مي‌شود.