اغراض ثانوي جملات خبري در تاريخ بيهقي

بحث جملات خبري و انشايي، به علم معاني كه شاخه‌اي از علم بلاغت است، مربوط مي‌شود. جملات خبري محتمل صدق و كذب‌اند و موضوع آن‌ها در عالم واقع حضور دارد؛ امّا در ادبيّات، با عالم و واقعيّت مجازي مواجه هستيم؛ بدين ترتيب نمي‌توانيم صدق و كذب قضايا را آن‌گونه كه در واقع تعيين مي‌كنيم، در ادبيّات نيز معيّن كنيم؛ لذا خبر در ادبيّات كلان است و جملات خبري در اغراض ثانوي و مجازي به كار مي‌روند و اين يكي از شگردهاي بلاغت و عميق ساختن ابعاد ادبي كلام است. تاريخ بيهقي، علاوه بر داشتنِ اطّلاعاتِ تاريخي، ويژگي‌هاي ادبي‌ و بلاغي نيز دارد. يكي از ويژگي‌ها، كاربرد جملات خبري با غرض ثانوي است. بيهقي با به كار بردنِ جملاتِ خبري با غرض ثانوي، انتقادات، جهان‌بيني‌ها و نگرش‌هاي خود را به خواننده منتقل‌مي‌كند. آشنايي با اوضاع سياسي و اجتماعيِ دوره غزنويان، در برداشت و تحليل غرض ثانوي مؤثّر‌است. در اين مقاله، سي و سه داستان از مجلّدات شش‌گانه تاريخ بيهقي بررسي‌شده‌است. پر بسامدترين اغراض ثانوي خبر، امر، هشدار، تحذير از عاقبت امور، تشويق و ترغيب مخاطب و توصيف و فضاسازي است.