مقاله مروري به نژادي مشاركتي، راهكاري براي توليد پايدار ارقام جديد برنج در ايران

طي 50 سال گذشته، ارقام مختلف برنج توسط به نژادگران به جوامع كشاورزي سراسر دنيا معرفي شده است. با وجود بهبود شاخص هايي مانند عملكرد دانه و تحمل به تنش هاي زيستي و غيرزيستي، هنوز تعداد قابل توجهي از كشاورزان، ژنوتيپ هاي بومي را به ارقام اصلاح شده ترجيح مي دهند. دلايل اصلي اين موضوع ضعف در مشاركت به نژادگران، مروجين و كشاورزان در برنامه هاي تحقيقات كاربردي و همچنين عدم احصاي نيازها و ترجيحات جوامع كشاورزي، تفاوت در وضعيت رشد گياهان در مزارع تحقيقاتي با مزارع كشاورزان، تفاوت شرايط اگرواكولوژيكي مناطق كشاورزي با يكديگر و كيفيت مطلوب پخت و سازگاري بالاي ارقام بومي و پايداري عملكرد آن ها در سال هاي مختلف هستند. طي دو دهه اخير شيوه به نژادي مشاركتي با همكاري كشاورزان، تجار، صاحبان صنايع تبديلي و مصرف كنندگان جهت بهبود و توليد ارقام جديد زراعي توسعه يافته است. در اين شيوه معرفي ارقام جديد با مشاركت كشاورزان (و يا ساير ذي نفعان) و محققان به نژادي صورت مي گيرد. ارقام معرفي شده با استفاده از روش به نژادي مشاركتي، علاوه بر دارا بودن عملكرد بيشتر و بهبود درآمد كشاورزان، به حفظ و افزايش تنوع ژنتيكي كمك كرده، سرعت پذيرش ژنوتيپ هاي جديد افزايش و زمان و هزينه هاي تحقيقات، آموزش و ترويج يافته هاي جديد كشاورزي كاهش مي يابد. اجراي برنامه هاي به نژادي با كمك بهره برداران محصولات كشاورزي مي تواند بسيار مفيد بوده و آينده به نژادي متداول را تغيير دهد. معرفي دو رقم برنج اصلاح شده گيلانه در سال 1395 و آنام در سال 1398 با همراهي كشاورزان، نمونه هاي موفقي از اثربخشي تحقيقات برنج در قالب برنامه به نژادي مشاركتي در ايران مي باشند.