بررسي عوامل مؤثر بر انگيزش كشاورزان در به‏ كارگيري فناوري‌هاي حفاظت آب و خاك

حفظ منابع آب و خاك از مهم‏ترين مسائل در كشاورزي و توليد مواد غذايي است. از اي ن‏رو، شناسايي محدوديت ها و موانع گسترش بi كارگيري فناوري هاي حفاظت آب و خاك و مقابله با آنها به ‏منظور دستيابي به اهداف توسعه اي و افزايش نرخ پذيرش اين‏گونه فناوري ها ضروري مي نمايد. هدف مطالعه حاضر بررسي اقدامات حفاظت آب و خاك در سطح مزرعه و تعيين عوامل مؤثر بر پذيرش اين فناوري ها بود. عوامل مؤثر بر پذيرش فناوري هاي حفاظت آب و خاك با استفاده از روش نظريه رفتار برنامه ريزي ‏شده (TPB) بررسي شد. همچنين، براي بررسي عوامل مؤثر بر نيت كشاورزان در به‏ كارگيري فناوري هاي حفاظت آب و خاك، از شيوه تجزيه و تحليل مسير استفاده شد. اين مدل، با تأييد تأثير نگرش، هنجار ذهني و كنترل رفتاري درك‏شده بر قصد كشاورز نسبت به حفاظت آب و خاك، نشان داد كه در پذيرش، علاوه بر متغيرهاي آشكار، متغيرهاي پنهان نيز سهم قابل توجه و عمده دارند. بر اساس نتايج به ‏دس ت‏آمده، متغيرهاي نگرش كشاورز، كنترل رفتاري درك‏شده و هنجارهاي ذهني، به ‏ترتيب، بيشترين اثر كلي مثبت و معني دار را بر نيت كشاورز در به‏ كارگيري فناوري هاي حفاظت آب و خاك دارند؛ همچنين، متغير تحصيلات داراي بيشترين اثر مستقيم، مثبت و معني دار بر هنجارهاي ذهني، نگرش و كنترل رفتاري درك ‏شده است و از بين متغيرهاي تحقيق، اشتغال خارج از مزرعه و تحصيلات اثر غيرمستقيم مثبت و معني‏دار بر كنترل رفتاري درك‏شده دارند؛ افزون بر اين، تأثير عملكرد محصول، اشتغال خارج از مزرعه، شركت در فعاليت‏ هاي ترويجي و سطح تحصيلات بر نيت كشاورزان در به ‏كارگيري فناوري‏ هاي حفاظت آب و خاك غيرمستقيم، مثبت و معني‏دار است. از آنجا كه پذيرش فناوري ‏هاي حفاظتي نياز به دانش و مهارت بالا دارد، پيشنهاد مي شود كه نخست، با نشر اهميت حفاظت آب و خاك‏ در ميان گروه هاي مرجع و سپس، از طريق همين گروه ها، انگيزه ديگر اقشار جامعه روستايي در اين راستا تقويت شود.