تبيين عقلي تأثير فضايل و رذايل بر معرفت

ادراك آدمي كه مبادي متعدّدي دارد، از عوامل بيروني و دروني تأثير مي‌پذيرد. بخشي از اين تأثيرات، باعث اعوجاج در معرفت و بخشي ديگر سببِ تسريع و يا باعث ايجاد نوعي جديد از معرفت و بصيرت مي‌شوند. از منظر آيات و روايات و از نگاهِ حكما و علماي اخلاق، فضايل و رذايل، بخشي از عوامل تأثيرگذار بر معرفت بشري به حساب مي‌آيند. اين اثرگذاري گاهي در مقام روي‌آوري و ميل به كسب معرفت يا تسريع در فهم يا ايجاد برخي از ادراكات اشراقي به سبب فضيلت‌مندي و زماني نيز در اعوجاج يا محروميت از انواعي از ادراكات به سبب رذيلت مندي قابل اثبات است كه البتّه ميزان اين تأثيرگذاري‌ها و شدّت و ضعف آن در ادراكات مختلف متفاوت مي‌باشد. مسئله‌اي كه در اين مقاله مي‌كوشيم به پاسخ آن دست يابيم آن است كه اين اثرگذاري را چگونه مي‌توان با روش عقلي تحليل و بررسي كرد. به گمان نويسندگان مقاله، مي‌توان از طريق «تحليل مباني انسان‌شناختي اخلاق فلسفي»، «لزوم سنخيت بين علّت و معلول»، «وجود ارتباط بين عواطف و معرفت» و بالأخره «عامليت فضايل و رذايل براي نورانيت و ظُلمانيت نفس»، تبييني عقلاني از تأثير فضايل و رذايل بر معرفت بشري را با روش تحليلي ارائه داد.