پيوند زيبايي و سه‌گانه شكل، عملكرد و معنا؛ تفسيري پديدارشناسانه از تجربۀ زيبايي‌شناسي حضور در پل خواجوي اصفهان

بيان مسئله: حكمت زيبايي معماري كهن اين سرزمين، هنوز يكي از پرسش‌هاي اساسي است كه پژوهش‌هاي زيادي را به خود اختصاص داده است. اين مسئله با وجود بحران زيبايي‌شناسي معماري معاصر و خلأ نظريه‌پردازي در اين زمينه و به ويژه در دوراني كه معماري معاصر ما نسبتي با مقولۀ زيبايي از دريچۀ تفكر و معماري ايراني ندارد، تأمل‌برانگيزتر شده است. اگرچه بسياري از مطالعات در متون مكتوب به جاي‌مانده از متفكران اسلامي و ادبيات ديني به طرح و تفسير اين مقوله پرداخته‌اند، ولي بدون شك تنها منبع موثق باقي مانده از آن دوران كه بتوان مفاهيم و لايه‌هاي پنهان زيبايي را از دل آنها آشكار ساخت، آثار هنري به جاي مانده است. هدف: بر اين اساس اين پژوهش سعي دارد با رجوع به يكي از آثار زيباي به جاي مانده از عصر صفوي (پل خواجو)، بنيان‌هاي هستي‌شناسانۀ زيبايي را در اين اثر بيرون بكشد و نشان دهد زيبايي در اين بنا چگونه در تناسب با معماري شكل گرفته است. روش تحقيق: براي آشكارگي سرشت زيبايي، از روش پديدارشناسي استفاده شده است و متأثر از الگوي ماكس وان مانن، تجربه‌هاي زيستۀ چهار گروه از افراد در حين حضور و بودن در بنا مورد تفسير قرارگرفته است.نتيجه‌گيري: يافته‌هاي پژوهش نشان از آن دارد كه جهت‌گيري معماري معاصر به سمت يكي از مقولات فرم، عملكرد و معنا، منجر به آن شده كه ديگر معماري نتواند واجد آن فضاهاي زيبا و سرورانگيز گذشته باشد. در حقيقت، معماري زماني زيباست كه بتواند به هر سه مقولۀ فرم، عملكرد و معنا به خوبي پاسخ دهد. همچنين هفت مؤلفۀ زندگي، بيخودي، اصالت، غناي متن، منطق، شاعرانگي و تفكر حيرت به عنوان ساخت‌هاي هستي‌شناسانۀ زيبايي در پل خواجو به دست آمد. ساخت‌هايي كه بتوانند با تبديل‌شدن به ساختارهاي متفاوت در معماري، در خلق فضايي زيبا مورد استفاده قرارگيرند.