بسط تثليث حسن، حب و حزن

حسن ذات حق و تجلي حب اللهي در جريان سيال و ماهوي ادب عرفاني و در انديشه عرفايي چون شهاب‌الدين سهروردي و عزالدين محمود كاشاني از بنيادي‌ترين مباني عرفان است و با صرف نظر از آن نمي‌توان تصوري انتزاعي و تجريدي از عرفان به‌دست آورد. هر آينه، در پياورد اين جستار از شيوه رويكرد اين وارستگان سخن مي‌كنيم. آنان سكر در اثر جلوه جمال حق با نگاه صحو در هيبت ناشي از جلوه جلال، عشق و حب را بازبسته به عوالم انساني و حتي مابعدالطبيعه مي‌انگارند و در بيان پيوند عاطفي خود با خداوند، هوشيارانه مراعي هنجارهايند و حفظ حدود و آداب بندگي را بر خود تكليف مي‌دانند. مراد اين است كه گرچه انديشه حسن و حب الهي در گذران ادوار تاريخ عرفان اسلامي و در گستره انديشه ادب عرفاني، هماره متأثر از نوع نگاه فرازمندان عرفان به رويكردهاي سير و سلوك الهي بوده، در انديشه شيخ اشراق، عزالدين محمود كاشاني و نيز حافظ، حسن و تجلي حب ذات حق، ناشي از تجلي جمالي و جلالي حق است. چنين عرفاي ديالكتيك و فرانگر با نگاه حسن و با تحري در حب جمال حق از جلوه جمال الهي بهره‌مند مي‌گردند و با نگاه حزن در ذات جلال حق از تجلي جلال الهي تأثير مي‌گيرند.