روش‌شناسي مواجهه حكيمان بزرگ مسلمان با جريان ترجمه دوره عباسي

«نهضت ترجمه» عنواني است كه محققان مطالعات اسلامي در غرب، بر جريان ترجمه كتب ملل مختلف به زبان عربي در دوره عباسي، نهاده‌اند. اين جريان كه حدود دو قرن بصورتهاي مختلف، خودجوش يا هدايت‌شده، ادامه داشت، واكنشهايي را در جامعه اسلامي بدنبال داشت. يكي از پرسشهاي مهمي كه در اينباره مطرح است اينست كه حكماي بزرگ مسلمان آن دوره، بويژه كندي، فارابي و ابن‌سينا، چه موضعي در اينباره داشته‌اند؟ مقاله پيش‌رو نشان ميدهد كه برخلاف پاسخ رايج در تاريخ‌نگاري جريان ترجمه، در اين برهه بجاي نهضت ترجمه با يك نهضت حكمي همپاي نهضت علمي در تاريخ اسلام مواجهيم و حكماي مذكور، حكم سه مسئله، يعني پديده ترجمه، مترجمان و مفسران، و علوم ترجمه و تفسيرشده را از يكديگر جدا كرده‌اند. آنها بر اساس نهضت حكمي خويش كه با اصول انديشه اسلامي مطابقت دارد، سه مواجهه با اين موضوع داشته‌اند: روش‌شناختي، اصلاحي و انتقادي. آنان بر مبناي حكمت‌انديشي خود، علوم ترجمه شده را با آموزه‌هاي حكمت در اسلام ميسنجيدند و با نوآوريهاي خويش، از آن در بناي نظام حكمي خود بهره ميبردند.