كاوشي در حلّ نسبتِ تعارض‌نمايي قاعده «لاحرج» با اعمال حرجي اسلام، پاسخ‌ها و تحليل‌ها

قاعده نفي حرج يكي از كارآمدترين و مهمترين قواعد فقهي به لحاظ كاربرد در ابواب گوناگون فقه است. عموميت اين قاعده با احكام مشقت‌زا و حرجي كه در دين وجود دارد، ناسازگار مي‌نمايد. از اين‌رو نوشتار حاضر در پي پاسخ به اين سؤال برآمد كه چگونه مي‌توان هم ادله احكام مشقت‌آميز را پذيرفت و هم ملتزم به نفي احكام حرجي در دين شد؟ نتايج اين نوشتار كه به شيوه توصيفيتحليلي و روش كتابخانه‌اي تهيه شده است، نشان مي‌دهد از مجموع پاسخ‌هاي مطرح شده به اين شبهه، چهار رويكرد قابل ارائه است: نپذيرفتن وجود احكام حرجي در دين (اشكال صغروي)، نپذيرفتن شمول بدون تخصيص قاعده (اشكال كبروي)، تصرف در معناي «حرج» و نپرداختن به اصل شبهه. در ميان همه پاسخ‌ها، نظريه «تخصيص قاعده نفي حرج»، پاسخي مناسب و بدون اشكال است. ساير جواب‌ها يا اساساً مخدوش است و يا نيازمند قرائن و شواهد مكمّل و از اين رو نمي‌توان آن‌ها را به عنوان پاسخي مستقل، پذيرفت.