تاريخ‌نگاري دورۀ سامانيان

تاريخ‌نگاري سامانيان تاحدودي ادامه ساده‌نويسي اواخر قرن دوم هجري قمري است، اما نثر مصنوع شماري از مورخان و نويسندگان، در ستايش اميران و وزيران، مبالغه‌آميز بوده است و آنان را پادشاهانِ برحق دانسته‌اند. تاريخ‌نويسي اين دوره بيش‌تر برمبناي مشاهدات شخصي و اسناد بوده و از اين نظر مهم است. تبيين ويژگي‌هاي عمده تاريخ‌نگاري و نقاط ضعف و قوت برجسته‌ترين منابع تاريخي سامانيان اولويت اين پژوهش است؛ ازجمله بيان نقش اميران و وزيران ساماني در تاريخ‌نگاري و شناسايي شاخصه‌هاي مهم منابع تاريخي. از مشخصه‌هاي عمده تاريخ‌نگاري اين دوره رويكرد فرهنگي تمدني مورخان، تاريخ‌نگاري كل‌نگر، نگرش عقل‌گرايانه، و تلفيق دانش‌هاي متعدد ازجمله تاريخ، جغرافيا، نجوم، و آگاهي از علوم و حوزه‌‌هاي گوناگون است. از ديگر مشخصه‌ها، روي‌آوري به ترجمه و تهذيب، گريز از روش‌هاي تدوين اخبار برپايه اصول و سنت‌هاي ثبت و نقل حديث، و پيدايش شيوه‌هاي نو در تاريخ‌نگاري است. رونق تاريخ‌نگاري و پيدايش آثار مهم تاريخي در دوره سامانيان دستاورد گوناگونيِ عوامل در روزگار و قلمرو اين خاندان است.