بررسي آماري بي‌ثباتي سياسي حكومت‌هاي ايران در نيمه دوم قرن نهم هجري

جامعه ايران، در نيمه دوم قرن نهم هجري، دوره بي‌ثباتي را در حوزه سياست پشت ‌سر گذاشت. ذهنيت ايلي و بدوي، در اين زمان بر بدنه ساختار سياسي سيطره داشت و آن را به شرايط پيوسته در حال تغييري دچار كرده بود. حكومت‌ها و حاكمان اين زمان، تحت تأثير بحران گسترده جانشيني و حضور رقباي متعدد، به نزاع بي‌وقفه‌اي بر سر قدرت پرداختند. اين مقاله با تكيه بر روش كيلومتريك در نظر دارد به بررسي آماري بي‌ثباتي حكومت‌هاي ايران، در نيمه دوم قرن نهم بپردازد.تحليل‌هاي آماري نشان مي‌دهد كه حكومت‌هاي اين زمان، در شاخصه‌هايي چون: ميزان عمر، ميانگين سلطنت حاكمان، شيوه مرگ و ميانگين سنّ عمر آنها، وضعيت بي‌ثباتي دارند. در ارتباط با ميزان عمر حكومت، دو دودمان تركمان قراقويونلو و آق‌قويونلو، به‌ترتيب 63 و 36 سال فرمانروايي داشته‌اند كه براي يك حكومت، اعداد پاييني هستند. در زمينه ميانگين سلطنت نيز ميانگين 8 حاكم تيموري در نيمه دوم قرن نهم، 7 سال‌ونيم، و ميانگين سلطنت فرمانروايان آق‌قويونلو، 4 سال‌ونيم بوده است. از لحاظ شيوه مرگ نيز بايد گفت بيش از نيمي از حاكمان اين حكومت‌ها، سر سالم به گور نبرده‌اند. از 8 حاكم تيموري در نيمه دوم قرن نهم، 4 تن، از 4 حاكم قراقويونلو، 3 تن و از 8 حاكم آق‌قويونلو، 6 تن، در منازعات داخلي به قتل رسيده‌اند. در يك رابطه همبسته با اين شاخصه‌ها، ميانگين سنّ عمر حاكمان اين حكومت‌ها نيز پايين بوده است.