تاريخچه‌ي سامانه اطلاعات جغرافياي تاريخي

نبود پژوهش‌هاي روشمند در جغرافياي تاريخي و آميختن تاريخ محلي با آن، همواره مورد اعتراض صاحب‌نظران تاريخ در ايران بوده و راه‌حلي براي برون‌رفت از اين مشكل هنوز ارائه نشده است. مقاله حاضر مي‌كوشد به روش توصيفي ـ تحليلي به تبيين مسأله يادشده پرداخته و سپس از جي‌آي‌اس تاريخي (HGIS) به عنوان راه حلي براي آن سخن گويد. «سامانه اطلاعات جغرافيايي»، از ابزارهاي رايانه‌اي نوظهور، در بسياري از دانش‌ها از جمله زمين‌شناسي، جغرافيا و نقشه‌برداري كاربرد دارد. به تناسب كاربرد اين سامانه در علم جغرافيا و با توجه به تلاقي جغرافيا و تاريخ در جغرافياي تاريخي، مي‌توان از اين ابزار در مطالعات جغرافيايي مربوط به گذشته نيز بهره برد. با اين‌همه، اگرچه اين سامانه از مدتي پيش در علوم متعددي به كار رفته، تا دهه پاياني سدۀ 20م بسياري از مورخان و پژوهش‌گران حوزه جغرافياي تاريخي از قابليت‌هاي آن در مطالعات تاريخي آگاهي چنداني نداشتند. با آگاهي از ظرفيت اين سامانه در تحليل جغرافيايي گذشته، شاخه اي نو از آن با عنوان سامانه اطلاعات جغرافيايي تاريخي (HGIS) شكل گرفت. سامانه مذكور با ترسيم نقشه هاي ثابت و پويا و همچنين تصاوير سه‌بعدي و نشان دادن توپوگرافي محل واقعه و عناصر دخيل در آن، جغرافياي رويداد هاي تاريخي را در برابر ديدگان مورخ مجسم ساخته و بدين وسيله، زمينه را براي پرده برداشتن از زواياي پنهان رخدادهاي تاريخي فراهم مي‌كند.