شيوه‌ها و كاركردهاي كم گرفت در غزلهاي حافظ

يكي از مشخصه‌هاي اصلي شعر حافظ بلاغت كلام اوست. او با بكارگيري شگردهاي مختلف ادبي توانسته به اين مهم دست يابد. يكي از مشخصه‌هاي سبكي شعر حافظ و راهكارهاي او براي پررنگ كردن صبغۀ بلاغي اشعارش، استفاده از كم گرفت با بسامد بالاست كه تاكنون از ديد حافظ پژوهان و حافظ شناسان پنهان مانده است. كم گرفت، ابزاري بلاغي و ادبي است كه نقطۀ مقابل اغراق به‌شمار ميرود و مطلبي، كسي يا چيزي را ضعيفتر، فروتر يا كمتر از حد خود نشان‌دادن يا بيان كردن است. در پژوهش حاضر، ابتدا با تكيه بر نظر اُدبا و صاحبنظران تعريف جامع و كاملي از كم‌گرفت ارائه، سپس روشهاي ايجاد مفهوم كم‌گرفت و اغراض آن دراشعار حافظ به روش مطالعۀ كتابخانه اي و به عنوان نكته‌اي سبك‌شناسانه بررسي وتحليل شده است. برايند پژوهش نشان ميدهد كه حافظ با تكيه بر گستردگي قلمرو دانش زباني و بلاغي خود با استفاده از واژه هايي مانند كم و كمتر، ترسم، گويي يا گوييا، مگر، بهتر، اندكي و... توانسته مفهوم كم گرفت را در كلام خود ايجاد كند. كم گرفت در شعر او كاركردهاي معنايي و زيبايي‌شناسي نيز دارد كه از ميان كاركردهاي معنايي ميتوان به تواضع و كم گرفت خويش، اعتراض توأم با احتياط، احترام، پند و اندرز و از ميان كاركردهاي زيبايي‌شناختي به تناسبات لفظي اشاره كرد.