بررسي تصاوير مار، اژدها و متعلقات آن‌ها در غزل‌هاي مولوي

Investigating the Images of Snake, Dragon and Their Accessories in Mowlavi's Sonnets

موضوع مقالۀ حاضر بررسي تصويرهاي مار، اژدها و متعلقات آن‌ها در ديوان شمس است كه مولانا به‌وسيلۀ آن‌ها بسياري از مفاهيم انتزاعي را براي مخاطبان مي‌شناساند. براي اين منظور، ابتدا مطالب مقدماتي با عنوان‌هاي تجربه و تصوير، مفاهيم و تصاوير شعري و نيز تصاوير حيواني در شعر تبيين شده است. در بخش اصلي پژوهش، رابطۀ 24 مشبه نظير معشوق، عاشق، انسان، مانع، دوگانگي، جهان، نفسانيات، رنج و بلا، گرفتار بلا، هجران، زبان، امل، سيم و زر، شب، غذا، نوميدي، عنايت حق و... با مشبه‌به محدود مار و اژدها همراه با 25 مورد وجه‌شبه نو از قبيل نابودگري، بي‌قراري، گزندگي، ممانعت، تعلّق داشتن، دوگانگي، بي‌تعلّقي، تواضع و تسليم، زندگي و مرگ، نيرومندي، دون‌‌همّتي، پليدي، هيجان و آبستني، حركت و تلاش و... مجسم و عيني شده است كه از حفظ الگوهاي عميق اساطيري، مذهبي و عرفاني مولوي حكايت دارد. از آنجا كه تصاوير اژدها و مار در ديوان شمس، حامل و متضمن معاني دوگانۀ مثبت و منفي، سركشي و تسليم، لطف و قهر، اميد و نوميدي، رنج و خوشي و... است از تجارب والاي روح و درونِ پردغدغه و هيجان‌زدۀ مولانا و نيز كمال‌نگري، وسعتِ انديشه، بهره‌گيري از تناقض‌‌گويي و خوش‌بيني وي حكايت دارد. خواننده از راه مواجهه با ديدگاه مثبت مولانا نسبت به «مار» برخلاف تجربۀ پيش پاافتاده، متوجه نگرش حكيمانۀ اين شاعر بزرگ مبني بر سودمندي و لازم بودن همۀ موجودات در نظام احسن الهي مي‌شود.

The subject of the present article is to study the images of the snake, dragon and their belongings in the Shams' Sonnets that Mowlavi introduces by these images and many complex concepts. For this purpose, first introductory material has been expressed with the titles of experience and image, the concepts and images of poetry and animal images. In the main part of the research, the relation of twenty four comparisons such as the beloved, lover, human, barrier, duality, world, sensuality, suffering and disaster, trapped, separation, language, wish, silver and gold, night, food, despair and God's attention are embodied with the limited component of the snake and dragon along with twenty five common similarities, such as destruction, fidget, sting, prevention, belongingness, duality, independency, humility and submission, life and death, strength, dignity, filth, excitement and pregnancy, movement and effort, and that it shows the maintaining deep mythological, religious and mystical patterns. Since the images of the dragon and the serpent in the Shams' sonnets, carries the dual meaning of positive and negative, rebellion and submission, grace and Fierce, hope and disappointment, suffering and happy, from the spirit and soulful experiences of excited and stressful of Mowlavi; This matter states the perfectionism, the breadth of thought, the exploitation of his contradictions and optimism. Unlike the banal experience, the reader based on Mowlana's positive view of the snake, understands the wise vision of this great poet, that all creatures are necessary in the best system of God.