نقش بادهاي 120 روزه سيستان در نوسانات رطوبت شرق و جنوب شرق ايران

در اين پژوهش با بررسي الگوهاي تابستانه وزش باد در نيمه شرقي ايران طي يك دوره آماري 21 ساله، دو الگوي اصلي از وزش افقي باد در ترازهاي زيرين آتمسفر شناسايي و از نظر نقش آنها در همگرايي/ واگرايي شار رطوبت منطقه، مورد مطالعه قرار گرفتند. در الگوي اول، بادهاي 120 روزه سيستان با جهت غالب شمالي جنوبي در منطقه حاكم بوده كه پس از درنورديدن شرق و جنوب‌شرق ايران، وارد درياي عرب شده و پس از پيوستن به بادهاي تجارتي جنوبي و كسب رطوبت از پهنه آبي درياي عرب، هر دو بسوي شبه‌قاره هند جريان مي‌يابند. اين الگوي وزشي، هم‌زمان با تقويت پرفشار درياي خزر در سطوح زيرين آتمسفر و نفوذ آن به نواحي شمالي ايران است. در الگوي دوم با ضعيف شدن پرفشار درياي خزر، زبانه ‌كم‌فشار گنگ، بيشتر به داخل ايران نفوذ كرده و بادهاي 120 روزه سيستان جاي خود را به بادهاي با جهت شرقي در شرق و شمال‌شرق ايران مي‌دهند. تسلط الگوي وزشي بادهاي 120 روزه سيستان، سبب شكل‌گيري هسته‌اي از واگرايي شار رطوبت در شرق و مركز ايران مي‌شود و علاوه بر آن، مانع از ورود رطوبت درياي عمان و شمال اقيانوس هند به جنوب‌شرق ايران نيز مي‌شود. اما در زمان عدم وزش بادهاي ياد شده در منطقه، كه همزمان با شكل‌گيري الگوي وزشي بادهاي شرقي در شرق و شمال‌شرق ايران است، علاوه بر از بين رفتن هسته واگرايي شار رطوبت در شرق ايران، سبب شكل‌گيري هسته‌اي از همگرايي شار رطوبت در جنوب‌شرق ايران و ورود رطوبت اقيانوس هند به منطقه نيز مي‌شود. بنابراين بادهاي 120 روزه سيستان باعث تخليه رطوبتي منطقه و مانعي بر سر راه ورود رطوبت اقيانوس هند به جنوب‌شرق ايران هستند.