سنخ‌شناسي قرائت‌ها و رويكردهاي عاشورايي در عصر مشروطه و پهلوي

نگرش به عاشوراعاشورا، به مثابه يكي از مهم‌ترين رويدادهاي تاريخ شيعه در دوران معاصر، گونه‌هاي مختلفي به خود ديده است. در اين ميان، دوران مشروطه و پهلوي پربسامدترين گفتمان‌هاي درون‌امامي را در حوزه مطالعات عاشورايي عرضه كرده‌اند. جستار پيش رو با توجه به بررسي مقاتل و منابع مطالعات عاشورايي اين دوران در پي پاسخ به چرايي شكل‌گيري گونه‌هاي مختلف قرائت‌ها و رويكردها از عاشورا بر اساس روش توصيفي مطالعات آييني و تحليل قرائات جامعه‌شناسيِ متون است. بر مبناي فرضيه اين تحقيق شيعيان در حفظ پيام‌ها و پيامدهاي اين واقعه پس از يك دوره واقعه‌نگاري، به‌تدريج با فاصله‌گرفتن از سبك تاريخ‌نگاري و متأثر از جريان‌هاي فكري، تأثير شگرفي در نوع نگارش مقتل با قرائت‌ها و رويكردهاي خاص در ادوار بعدي داشته‌اند. يافته‌ها نشان مي‌دهد تطور گفتمان آييني در ميان جامعه شيعه متأثر از تحولات عصري و جريان‌هاي نوظهور، از عهد مشروطه تا عصر پهلوي و به‌تدريج تا انقلاب اسلامي، پايه‌هاي شكل‌گيري قرائت‌ها و رويكردهاي جديدي را فراهم آورده است. رويكردهاي چندگانه برگرفته از اين عناصر نويافته در مدل‌هاي گوناگوني همچون شهادت‌طلبي، گرايش سياسي‌انقلابي و ... در اين تحقيق بررسي شده‌اند.