اِيِن مك‌اِيوِن و انسان‌گرايي ليبرال: نقدي بر رمان شنبه

Ian McEwan and Liberal Humanism: A Reading of Saturday

اين مقاله به بررسي رمان شنبه اثر اِيِن مك­اِيوِن به مثابه نمودگاه تفكر انسان­گرايي ليبرال مي­پردازد. پس از مروري بر انگاره­هاي انسان­گرايي (اومانيسم) ليبرال چونان شاكله اصلي تفكر مك­ايون و تناقضات موجود در آن، نويسندگان به چگونگي بازنمود اين ديدگاه و جهان­بيني در رمان در پرتو حادثه يازده سپتامبر، تهاجم به عراق، انگاره­هاي نوشرق­شناسي (neo-Orientalism) و آن­چه در غرب به تروريسم اسلامي (Islamic terrorism) موسوم شده مي­پردازند. نويسندگان استدلال مي­كنند كه اين رمان به مثابه يكي از فرآورده­هاي فرهنگي «الحاد جديد» - از متاخرترين و افراطي­ترين نمودهاي اومانيسم در غرب - به نوعي تمام وجوه تفكر اومانيستي و ليبرال (دين­ستيزي، علم­گرايي و خردگرايي، تاكيد بر محوريت انسان و آزادي­ها و حقوق او، تاكيد بر اهميت هنر و ادبيات و تاكيد بر روابط انساني) را بازتاب مي­دهد. با وجود پرسشگري ظاهري شخصيت اصلي رمان، پرسش­هاي اساسي درباره وضعيت جهان معاصر ناپرسيده مي­مانند. به رغم مدعاي اومانيستيِ پرهيز از سوگيري و پرداختن منصفانه به تمام جوانب يك مسأله، رمان مك­ايون، چونان اثري تبليغاتي، جانبدارانه با دامن زدن بر اسلام­هراسي توجيه­گر جنگي خونبار مي­شود و در خدمت قدرت قرار مي­گيرد.

This article tries to examine Ian McEwan’s Saturday in terms of its ideological orientation. The writers argue that Saturday’s essentially pro-war – pro-Establishment – stance can be explained in terms of liberal humanist views which the novel by and large espouses. The novel, the writers contend, in a sense reflects and is inflected by all the main features of liberal humanism: secularism transformed in the New Atheist militant stance against religion, scientism, rationalism, pluralism, emphasis on the centrality of man and his liberties and rights, emphasis on the human relations and glorification of art and literature as humanizing achievements. However, considering the post-9/11 context, the writers seek to shed light on the connection between this liberal humanist tendency and neo-orientalism (with Islamophobia as one of its main features). As such, despite the liberal humanist emphasis on avoidance of prejudice and considering all sides of an issue, the novel fails to ask the essential questions about the condition of the contemporary world – the real causes of terrorism – and in effect by justifying an imperialistic war, rather unabashedly, serves power.