اعتبار سنجي اصالت انتساب‌ها در محتواي كتاب مصباح الشريعه وتاملي در مساله تدليس و جعل در آن

كتاب مصباح‌الشريعه و مفتاح‌الحقيقه اول‌بار توسط سيد بن طاووس در قرن هفتم معرفي‌شده است. نويسنده اين كتاب و دوره زيست او هيچ‌گاه مشخص نبوده و به جهت آنكه تمام ابواب آن با قال الصادق (ع) آغاز مي‌شود، در شمار آثار منسوب به امام صادق (ع) به‌حساب مي‌آيد. درستي يا نادرستي اين انتساب هميشه موردبحث بوده و در مورد نويسنده كتاب نيز اقوال مختلفي بيان‌شده است. بررسي‌هاي مبتني بر تحليل محتواي كمي و كيفي كتاب نشان مي‌دهد اكثر آنچه در اين كتاب به‌عنوان حديث يا نقل از غير معصوم آمده داراي اصلي در كتاب‌هاي ديگر نيست و مصباح در نقل آن‌ها متفرد است. علاوه بر آن بسياري ازآنچه كه در مصباح آمده و در كتاب‌هاي ديگر نيز ذكرشده، داراي اختلاف در انتساب است. چرايي به وجود آمدن چنين پديده‌اي تاكنون بسيار كم مورد تحليل قرارگرفته است. پژوهش حاضر با روش اسنادي و تحليل محتواي كمي و كيفي با دامنه منابع حديثي، تاريخي،تفسيري و عرفاني شيعه و سني، درصدد اثبات اين فرضيه است كه احتمال آنكه تمامي ابواب مصباح‌الشريعه توسط يك صوفي نگاشته شده يا املا شده باشد و سپس همه آن‌ها با قيد «قال الصادق» به امام ششم منتسب شده باشد به‌هيچ‌روي منتفي نيست اتفاقي كه در مورد آثاري همچون حقايق التفسير سلمي واقع‌شده است.