پهنه‌بندي حساسيت سيل در حوضۀ آبريز سنقر در استان كرمانشاه

سيل شايع‌ترين مخاطرۀ طبيعي در جهان است كه سبب از بين رفتن جان و مال انسان‏ها شده است. تأثير سيل تابعي از چندين معيار مانند قدرت و بزرگاي سيل، تكرار و مدت جريان سيل و ژئومتري مقطع رودخانه است. ارزيابي مناطق مستعد سيل در مقياس منطقه‏اي براي مديريت حوضۀ آبريز و كاهش تلفات احتمالي اهميت زيادي دارد. هدف از مطالعۀ حاضر، تهيۀ نقشۀ حساسيت سيل با استفاده از نوعي تحليل تركيبي از معيارهاي هيدروژئومورفيك و فرايند تحليل سلسله‌مراتبي (AHP) است. براي رسيدن به اين هدف، از معيارهاي عامل ارتفاع، شيب، فاصله از شبكۀ زهكشي، ژئومورفولوژي، تراكم شبكۀ زهكشي، تجميع جريان، بارش، كاربري اراضي، زمين‏شناسي، قدرت جريان، شاخص رطوبت توپوگرافي و انحناي توپوگرافي استفاده شده ‏است. لايه‏هاي قدرت جريان، شاخص رطوبت توپوگرافي و انحناي توپوگرافي در محيط ساگا (SAGA) ‌و بقيۀ فاكتورها در محيط GIS تهيه شده‏اند. پس از آماده‌سازي معيارها، ماتريس مقايسۀ زوجي آنها تهيه شده ‏است. سپس، مقدار ضريب نهايي لايه‏ها با كمك نرم‌افزار اكسپورت چويز تهيه شده ‏است. پس از آن، تمامي فاكتور‏ها، كلاس‏بندي شده و با استفاده از توابع فازي، نرمال‌سازي فازي روي آنها اعمال شده ‏است. در نهايت، همۀ لايه‌ها با استفاده از روش وزن‌دهي خطي (WLC) با هم ادغام شده‏اند و نقشۀ نهايي تهيه شده ‏است. براي تعيين ميزان همبستگي لايه‏ها با استفاده از نقاط تصادفي، ميزان ضريب همبستگي فاكتورها محاسبه شده‏ است. نتيجۀ به‌دست‌آمده از پژوهش حاضر نشان مي‏دهد در حوضۀ آبريز سنقر، حدود 26 درصد از منطقه در معرض حساسيت سيل زياد و خيلي زياد و 59 درصد آن در معرض حساسيت سيلاب كم و خيلي كم قرار دارد. از ميان عوامل ژئومورفولوژيك مؤثر بر سيلاب، سه عامل ارتفاع، شيب و تراكم شبكۀ زهكشي و بارش تأثير عمده‏اي بر حساسيت سيلاب حوضۀ آبريز سنقر دارند. در مقابل، چهار فاكتور فاصله از شبكۀ زهكشي، تجمع جريان، شاخص قدرت رود و انحناي توپوگرافي تأثير كمتري بر نقشۀ حساسيت سيلاب حوضۀ آبريز سنقر دارند.