حضور راويان منتسب به تشيع در صحيح بخاري

يكي از مسائل مطرح ميان پژوهشگران شيعه و اهل سنت در قرن اخير، وجود راويان منتسب به تشيع در كتاب صحيح بخاري است. با توجه به اعتبار زياد اين كتاب در جوامع حديثي اهل تسنن و از طرفي اتهام بخاري به ديدگاه نصب، اهميت پرداختن به چرايي وجود اين راويان در كتاب صحيح بخاري قوّت مي‌گيرد. در اين راستا، كسي به‌صورت شفاف و مفصّل، به تبيين علت نپرداخته است، ولي با تتبع در آثار موجود، مي‌توان سه نظريه را كه توسط محققان بدان اشاره شده، برشمرد: ديدگاه اول علت را در نقش پررنگ و بي‌بديل راويان شيعي جست‌وجو كرده‌؛ ديدگاه دوم شوق و انگيزۀ بخاري در اخذ و نشر حديث را عامل اصلي دانسته است و گروه سوم، حبّ و ارادت بخاري به اهل بيتk و شيعيان ايشان و در نتيجه عدم نصب وي را پيشنهاد داده است. نوشتار پيش رو كوشيده است پس از بيان نارسايي احتمالات پيش‌گفته، نظريۀ چهارمي دربارۀ اين موضوع، در سه گام سامان دهد: ابتدا به‌طور مختصر مروري بر مؤلفه‌ها و مميزات جريانات شيعي صدر اول در قرون متقدم شده؛ در قدم بعدي بر اساس اين مؤلفه‌ها و ساير روش‌هاي گفته‌شده در متن، نوع تشيع راويان و ميزان نقل بخاري از جريانات منتسب به تشيع را تعيين گرديده و در گام نهايي به نارسايي احتمالات گفته‌شده در باب حضور راويان شيعي در كتاب بخاري، اشاره و نظريۀ »تفكيك بخاري بين انواع راويان شيعه « را تبيين و تأثير انگيزه‌هاي كلامي و مذهبي بخاري در اين مسئله، واكاوي شده است.