استنباط مباني علوم انساني اسلامي در آثارعلامه جوادي آملي

با توجه به چارچوب نظري انديشه اسلام از منظر استاد علامه جوادي آملي كه بر چهار مؤلفه اصلي علل غايي، فاعلي، مادي و صوري مبتني است، بررسي نسبت (باورها و ارزش‎هاي) فلسفه محض با فلسفه علوم انساني اسلامي و نيز نسبت فلسفه مضاف اخير با مجموعه علوم انساني اسلامي، در توليد علوم انساني اسلامي داراي اهميت است. از منظر اين انديشمند، در منظومه يك انديشه يا دين و يا عينيت، داشتن تبيين، تحرير و تحليل بهتر از حقيقت هر موضوعي به شناسايي دقيق و تبيين علل چهارگانه آن موضوع عيني يا اعتباري بستگي دارد. مبدأ فاعلي پيدايش گونه‎گون فلسفه‎هاي مضاف به علوم يا امور، نوع نگرش كلي (الهي يا الحادي) فيلسوفان علم، به انسان و جهان مي‏باشد؛ هرچند ممكن است خود عالم به صورت صرفاَ ارتكازي از آن آگاه باشد. علت غايي و بايسته حكمت و نيز فلسفه‏هاي مضاف، سعادتمند و نوراني‎ساختن انسان و جامعه بشري در پرتو علم يا امر مضاف‏اليه است. علت صوري فلسفه‏هاي مضاف، نگرش فيلسوف علم به هستي، انسان، شناخت، ارزش و ديگرمؤلفه‎هاي مؤثر بر چارچوب، مباني و منطق شناخت علم مضاف‎اليه است. علت و مبدأ مادي در فلسفه مضاف، همان علم مضاف‎اليه است؛ اين علم محمل و ظرف عينيت يابي نگرش‎هاي پيش‎گفته عالم (علت صوري يا نوع صورت‎بندي آن علم) است. همان صورت‎بندي يعني اصول موضوعه و پيش‎فرض‎هاي پذيرفته‎شده توسط آن عالم براي آن علم است كه سبب الهي يا الحادي‎شدن آن علم مي‏شود. بنابراين در اين مقاله مباني خداشناختي، غايت‎شناختي، هستي‎شناختي، معرفت‎شناختي، انسان‎شناختي، جامعه‎شناختي، تاريخ‎شناختي و ارزش‎شناختي بررسي مي‏شود و در فرجام آثار و نتايج اين دستاوردها بر ارتقاي حد‏اكثري غناي علوم انساني اسلامي و كارآمدي آن، مورد توجه قرار مي‏گيرد. روش اين تحقيق، منطق تركيبي و بايسته فهم دين است كه در ضمن مقاله تبيين مي‎شود.