تبيين رهيافت هاي منطقه گرايي جمهوري اسلامي ايران با تاكيد بر قفقاز و آسياي مركزي

يكي از ضروريات دست‏يابي به سياست خارجي كارآمد و مبتني بر منافع ملي، منطقه‏گرايي است. در كدهاي ژئوپليتيكي قدرت‏هاي طراز اول منطقه‏گرايي يك استراتژي فعال و بستري براي تعامل فزاينده با نظام جهاني تعريف شده است. تاريخ سياست خارجي ايران نشان مي‏دهد منطقه‏گرايي و الگوهاي آن در دستور كار طراحان و تصميم‏سازان دستگاه‏هاي سياسي ايران از پيش تا پس از اسلام قرار نگرفته است؛ به‏طوري‏كه از نظر تاريخي منطقه‏گرايي به‏عنوان يك رهيافت و خط‏مشي در دولت‏هاي مختلف حاكم بر ايران ناديده انگاشته شده است. غفلت از به‏كارگيري رويكردها و خط‏مشي‏هاي جغرافيايي تا حدي است كه حتي دولت‏هاي هخامنشي و ساساني نيز نيازي به تعامل و منطقه‏گرايي با كشورهاي تابعه خود احساس نمي‏كردند. با وجود اين، جمهوري اسلامي ايران براي نيل به اهداف و منافع ژئوپليتيكي خود ناچار از تدوين و به‏كارگيري اصول و رهيافت‏هاي منطقه‏گرايي است. در وضعيت فعلي، اصرار و پايبندي جمهوري اسلامي ايران به رويكرد صرف ايدئولوژيك در روابط خارجي خود تا حدي موجب غفلت از واقعيت‏هاي پيراموني و از دست رفتن ظرفيت‏هاي جغرافيايي و ژئوپليتيكي خود شده است. در پژوهش حاضر با روش توصيفي تحليلي و با مبنا قراردادن رهيافت هم‏تكميلي به تبيين اصول و رهيافت‏هايي به‏منظور فعال‏ كردن رويكرد منطقه‏گرايي در ساختار سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران در قفقاز و آسياي مركزي پرداخته شده است. نتايج نشان مي‏دهد از ميان رهيافت‏هاي منطقه‏گرايي سه رهيافت هم‏تكميلي فرهنگي، هم‏تكميلي تمدني و هم‏تكميلي ژئواكونوميك از جمله مهم‏ترين رهيافت‏هاي منطقه‏گرايي جمهوري اسلامي ايران در قفقاز و آسياي مركزي محسوب مي‏شوند.