انسان‌شناسي در كلام سياسي معتزله و اشاعره

هدف پژوهش حاضر بررسي ديدگاه دو مكتب كلامي اشاعره و معتزله درباره يكي از مباني انسان‌شناختي متكلمين به نام «اختيار» بود. روش پژوهش توصيفي تحليلي بوده و نتايج حاكي از آن است كه استفاده معتزله از قاعده لطف، عدل الهي و تناسب آن با اختيار، جزاء و عقاب بر مبناي سازگاري با اختيار انسان، لزوم عدم استناد افعال قبيح و زشت به خداوند و اقرار به قدرت و توانايي خداوند در خلق افعال آدمي، گوياي نفي اطلاق تفويض بر معتزله مي‌باشد. اما از نظر اشاعره، استناد افعال آدمي به خدا و تابعيت آن از اراده حضرتش، امر مسلم كلامي پنداشته شده است. آنها قائل به اين هستند كه حتي تقسيم اعمال انسان‌ها به خوب و بد، منشاء الهي دارد. از اين حيث، حسن و قبح افعال هم وجه شرعي پيدا كرده و از جهت عقلي، قابل توجيه و پذيرش نخواهد بود.