تحليلِ نگاشت مفهوميِ «بهار» و خوشه‌هاي‌ استعاري آن در غزليّات شمس

«استعاره­ي مفهومي» در چارچوب معناشناسي ­شناختي، بر نقش تجربيّات در ساختاربخشيدن به مقوله­هاي ذهن و ادراك مفاهيم، تأكيد مي­ورزد. فصول سال، يكي از تجربي‌ترين حوزه­ها، براي تبيين جهان­بيني عرفاني هستند. در اين ميان، توجّه مولانا بيش از همه­ي فصل­ها، به «بهار» است. پژوهش نشان مي­دهد، «بهار» در غزليّات مولانا، به­عنوان يك نگاشت مفهومي كلان، با همه­ي نمودهاي ديدني، شنيدني، بوييدني، چشيدني و بسودني خود، در خدمت تبيين جهان­بيني­اي شهودي و تبيين مفاهيمي چون «حق»، «غيب»، «عشق»، «عاشق»، «روح»، «تجلّي» و «وصال» است. اين نگاشت مركزي توانسته است، با بهره­گيري از جنبه­هاي استعاره­ساز بهار و خوشه­هاي تصويري مرتبط و متضادّ و نيز قدرت تناظرپذيري استعاره­ها، شبكه­اي از ­استعاره­ها را گرد خود بيافريند؛ استعاره­هايي كه به دليلِ وابستگي با نگاشت مركزي، در اصالت هنري سبك مولانا و انسجام درون‌متني غزل­ها نقش بسزايي دارند. همچنين كاربرد اين نگاشت مفهومي در بافت غزل مولانا، از نظر فكري، مولانا را عارفي اهل بسط ­معرفّي مي­كند و نشان مي­دهد همه­ي استعاره­هاي مربوط به «بهار» خرده­استعاره­هايي هستند كه در حمايت از كلان­استعاره­ي «معرفت تجربه­اي خوشايند و انبساط­انگيز است» به­وجودآمده­اند؛ ازاين­رو انبساط روحي مولانا در غزليّات، پابه­پاي خوشه­هاي استعاري پيش مي­رود و اصالتِ بينش را با اصالتِ سبك درمي­آميزد.

no abstract