مقايسه مرثيه در ادب فارسي و عربي با تكيه بر دو مرثيه فرخي و بحتري

فاقد عنوان لاتين

مرثيه كه قدمتي به اندازه انسان و تاريخ او دارد، انواع متفاوتي را در بر مي‌گيرد همچون مراثي شخصي، رسمي و مذهبي. ارزش عاطفي هر يك از انواع مرثيه با توجه به جهت‌گيري و مخاطب آن متفاوت است. در اين نوشتار به بررسي دو مرثيه مي‌پردازيم كه هرچند در شمار مراثي رسمي مي‌گنجد اما از تأثيرگذاري خاصي برخوردار هستند. فرخي و بحتري در سوگ سلطان محمود و متوكل، خليفه عباسي، دو مرثيه سروده‌اند. اين دو مرثيه از حيث زبان، موسيقي، عاطفه و محتوا حاوي نكات قابل توجهي است كه از يك سو بيانگر انگيزه گويندگان و از سويي بيانگر نگرش آن‌ها در مواجهه با پديده مرگ است. توجه به موسيقي كلام و انطباق آن با فضاي شعر، حضور كم‌رنگ مسائل انديشگاني، زبان روان و دور از ابهام و حضور صور خيال ساده، برخي از شباهت‌هاي دو مرثيه است. از مهم‌ترين تفاوت‌هاي دو مرثيه نيز مي‌توان به انگيزه متفاوت گويندگان در سرودن مرثيه، عاطفه غالب و ميزان اثربخشي مرثيه اشاره كرد. خلاصه ماشيني: چنانكه ميدانيم حافظ و خاقاني هـر دو در سوگ فرزندان خود مرثيه اي سروده اند ليك يكي در قالب قصيده و با مطلع : صبحگاهي سر خوناب جگر بگشاييد ژاله صبـحدم از نرگـس تر بگشايـيد (خاقاني، 1373: 46) و ديگري در قالب غزل و با مطلع : بلبلي خون جگر خورد و گلي حاصل كرد باد غيرت به صدش خار پريشان دل كرد (حافظ ، 1379: 138) عاطفه شعر خاقاني عاطفه فردي و شخصي است و آنچه كه ايـن قصـيده را جـذاب و تأثيرگذار ميكند، بيش از هر چيز، موسيقي غني و تخيل شگرف و شگفت شاعر است نه چون حافظ كه توانسته شعر خود را خاصيت آينه گي بخشد و بـيش تـر از آنكـه بـه مـن فردي توجه داشته باشد، من انساني را مد نظر داشته و بيش از هر چيز به مسـأله مـرگ كه دغدغه همه انسان هاست ، پرداخته است . از مهم ترين مراثي فرخي، مرثيه اي است كه در سوگ سلطان محمود سروده است با ايـن مطلع : شهر غزنين نه همانست كه من ديـدم پـار چه فتاده ست كه امسال دگرگون شده كـار (فرخي، 1363: 90) 220مقايسه مرثيه در ادب فارسي و عربي با تكيه بر دو مرثيه فرخي و بحتري/ 221 اين مرثيه كـه در ميـان مراثـي رسـمي از شـهرت بسـيار برخـوردار اسـت ، در اغلـب كتاب هاي مرتبط با مرثيه و غالب گزيده هاي ديوان فرخي آمده است . قـدرت بحتري در شعر و شاعري و تسلط بر موسيقي كلام نيز در اقبال همگـان بـر ايـن مرثيـه تأثيرگذار بوده است به طوري كه در كتاب هاي مرتبط با مرثيه سرايي از ايـن مرثيـه بـه 221222/ عنوان مرثيه اي معروف در مراثي مربوط به دولت ها ياد شده است (شـوقي ضـيف ، 1119: 42).

فاقد چكيده لاتين