گذار عربستان از دولت وهابي به وهابيت دولتي

هدف از اين مقاله بررسي و تبيين رابطه‌ي نظام سياسي و نهاد ديني در عربستان سعودي است. اين بررسي به فهم جامع‌تر و دقيق‌تر كنش سياسي و اجتماعي رهبري سعودي در دو سطح داخلي و خارجي كمك مي-كند. نويسنده از مجراي بررسيسير قدرت و نفوذ علماي دين درعربستان در سطوح رسمي و اجتماعي، رويكرد نظام سياسي در قبال آن نهاد، خواسته‌هاي نسل جوان، زنان، اقليت‌ها و نيز مطالبات و فشارهاي بين‌المللي براي پيشبرد اصلاحات رامورد واكاوي قرار مي‌دهد. در اين مقاله جوياي پاسخگويي به اين پرسش هستيم كه رابطه‌ي نظام سياسي و نهاد ديني در عربستان سعودي در يك چشم‌انداز تاريخي، چگونه و چرا متحول شد و در دورۀ ملك سلمان چگونه قابل ارزيابي است. فرضيۀ مقاله آن است كه رابطۀ نظام سياسي و نهاد ديني در عربستان در طول يك سدۀ گذشته، به دليل كاهش تدريجيِ استقلال نهاد ديني و نيز تمايل نظام سياسي به بسط سلطۀ خود بر آن، به نحوي متحوّل شد كه «دولت وهابي» ناشي از اتحاد آل-سعود و آل‌شيخ به مرور جاي خود را به «دولتي شبه‌وهابي» داد كه از وهابيت در برابر رقبا و مخالفان استفادۀ ابزاري (مشروعيت‌بخش) مي‌كند. به عبارتي، اين رابطه به تدريج به سود نظام سياسي چربيده و نهاد ديني به تابعي از نهاد سياسي تبديل شده است. اين فرايند در دورۀ ملك سلمان تحكيم شد به نحوي كه تبعيتِ نهاد ديني از نظام سياسي تشديد و نهاد ديني را در برابر نظام سياسي به انفعال بي‌سابقه‌اي كشانده است.

no abstract